Tweedehands wereld – Lloyd Jones

De Nieuw-Zeelander Lloyd Jones schrijft een boek dat je zomerrust verstoort, geënt op de actualiteit van Afrikaanse bootvluchtelingen en misbruikte hotelkamermeisjes. Het is een verhaal over vertrouwen en verraad, wreedheid en menselijkheid in een geglobaliseerde wereld.

Kind ontvoerd

Een Afrikaanse vrouw werkt in een sjiek hotel in Tunesië. Ze gaat er een relatie aan met een rijke zwarte gast uit Duitsland, wordt zwanger, tekent zonder het te beseffen adoptiepapieren en ligt enkele dagen na de geboorte alleen, zonder kind en man, in bed. Kort daarop waagt ze de oversteek naar Europa, maar de trafikanten dumpen hun menselijke vracht in zee. De vrouw haalt de Siciliaanse kust ternauwernood, omdat ze in het hotel heeft leren zwemmen. Het zijn bloedstollende bladzijden van Jones: het besef van verraden te zijn, de vrees om te verdrinken, en tenslotte het aanspoelen van haar letterlijk verweekt lijf, en de vlucht voor de zonnende toeristen.

De vrouw baant zich moeizaam een weg door Europa naar Berlijn, waar haar zoon bij zijn vader woont. “Tweedehands wereld” brengt dat clandestiene verhaal in stukken en brokken, door de ogen van de mensen die de vrouw kortstondig hebben ontmoet, misbruikt dan wel geholpen. Bergwandelaars, paddenstoelenplukkers, truckchauffeurs. Mensen met slechte maar opvallend genoeg ook goede bedoelingen. “Ik ben meer vriendelijkheid dan geweld tegengekomen”, blikt de vrouw later terug.

Intussen blijft ze anoniem. We krijgen het hele boek alleen een valse naam. En ook haar persoonlijkheid laat zich heel moeilijk ontrafelen. Ja, ze kan geweldig goed hotelbedden opmaken, en het laatste blaadje wc-papier tot een bloemetje vouwen. Maar wie is ze? Behalve dan een moeder die als de spreekwoordelijke leeuwin voor haar kind vecht?

Vertrouwen en angst

De vrouw is tot in haar kern geschaad: haar kind is ontvoerd, zelf is ze overboord gekieperd. “Ik had het vasteland bereikt, maar niets van het gevaar en de angst die ik op zee had gekend had me verlaten en zou me ooit nog verlaten”. Wie kan ze nog vertrouwen? Ze blijft de benen nemen, ook bij mensen die het goed met haar voor hebben. Uiteindelijk ontwikkelt zich een tere band met een Rilke-voordrachtkunstenaar in Berlijn, een poëtische dropout met wie de vrouw in een kraakpand woont.

De zelfkant van Berlijn

© Darren James

Dit is de elfde roman van Lloyd Jones. Enkele jaren geleden stond hij op de shortlist van de Booker Prize, met “Meneer Pip”, een boek over de kracht van literatuur. Sindsdien verbleef hij in Berlijn met een literaire beurs en heeft hij z’n ogen daar goed de kost gegeven. Het menselijke wrakhout in de portieken, de Roma (“als kraaien”) op de pleinen. Vooral de stations zijn een “tweedehands wereld” en die wereld weet Jones aangrijpend te beschrijven. De vrouw maakt bijvoorbeeld eindeloze ritjes op de metro, sluit zich uren op in de wc, slaapt opgerold op stoelen en banken in wachtzalen, omdat ze nergens anders heen kan. Nooit zal ik de luxe van languit horizontaal slapen voor lief nemen, zegt deze hotelbeddenexperte wrang.

Niet zwart-wit

De Afrikaanse gaat uiteindelijk werken voor een blinde oude Berlijner, wat het centrale thema nog scherper stelt: de uiterste vorm van vertrouwen is blind vertrouwen. Wat zij willens nillens moet schaden, omdat ze intussen haar zoon op het spoor is gekomen. Maar om hem te zien moet ze een onmenselijk hoge, vernederende prijs betalen. Haar vroegere partner, de vader van het kind, is een egocentrische geldwolf. De vrouw is zelf geen heilig boontje, ze steelt, liegt en pleegt misdrijven. Deze roman is zeker geen zwart-witverhaal over een willoos slachtoffer. Maar diep in haar zit een niet kapot te krijgen kern van waardigheid, als moeder, als vrouw.

Compassie in de grote, boze wereld

Over hoe je nooit iemand kunt kennen, over de grote geheimen die mensen meetorsen, daarover gaat dit boek. En ook, desondanks, over de compassie die mensen elkaar kunnen betonen, in de letterlijke zin van het woord: met elkaar meeleven. Er duikt een migratie-ambtenaar op in het boek die precies dat doet.

Bootvluchtelingen, Roma, illegalen: ze halen alleen nog het nieuws als het vriest of als ze met honderden tegelijk verdrinken. Lloyd Jones veegt al die krantenkoppen op een hoopje. Hij ontrafelt op een meesterlijke manier het complexe leven en lijden van één van hen, en in één beweging door ook de complexe, wrede en tegelijk menselijke wereld eromheen.

Kristien Bonneure

[“Tweedehands wereld” – Lloyd Jones. Uitgeverij: De Bezige Bij, 2011]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s