Opstandland – Gie Goris

“Opstandland” gaat over Afghanistan, tien jaar na 9/11. Auteur Gie Goris zoekt het niet alleen in de historische diepte, maar ook in de geografische breedte.

“Terwijl ik met maulana Sayeful-Arifin groene thee dronk en de fijne nuances van zijn politieke theologie zat te bediscussiëren, ontploften rond Peshawar de bermbommen”.  Het leven van een Afghanistan-watcher loopt niet over rozen. Gie Goris, hoofdredacteur van het mondiaal magazine Mo*heeft materiaal van zijn vele reportagereizen, interviews en vakliteratuur gebundeld in “Opstandland”, een boek dat niet alleen over Afghanistan handelt. Het zoekt het in de historische diepte, maar ook in de geografische breedte. Met bijvoorbeeld interessante informatie over de belangen van China in Afghanistan.

Minpunt van dit werk, waarvoor Goris tijdens een sabbatjaar nog verscheidene keren naar de regio reisde, is het teveel aan gegevens, namen, cijfers en data. Gelukkig zit er een tijdslijn en een woordenlijst achter in het boek, en schakelt de auteur af en toe over naar een persoonlijk verhaal of ontmoeting, zonder evenwel het “Kuifje in de islam” te spelen zoals veel andere journalisten dat doen sinds 11 september 2001.

Gie Goris steekt van wal met een flinke, noodzakelijke portie voorgeschiedenis, citeert royaal uit analyses van andere auteurs maar hij verrast met een reeks eigen aanbevelingen. Oplossingen, ideeën, “voorwaarden om de spiraal van geweld te doorbreken”. Het is een verfrissend slot van een boek dat redelijk uniek is in het Nederlandse taalgebied, het werk van collega’s Jef Lambrecht en Rudi Vranckx even buiten beschouwing latend.

Het kadaver in de bron

Heel veel ellende valt terug te voeren tot Kasjmir, betoogt Gie Goris. Het idyllische bergachtige grensgebied dat betwist wordt door India en Pakistan is als “het kadaver in de bron”. Je kan hectoliters vervuild water wegkappen, maar dat haalt niets uit als je dat kadaver niet verwijdert. “Zonder een echte detente tussen India en Pakistan –en dus een aanvaardbare en duurzame oplossing voor Jammu en Kasjmir- is vrede in Zuid-Azië een illusie”. Eén van de redenen voor Pakistan om de extremisten in Afghanistan te steunen (die zich daarna als leerlingtovenaars begonnen te gedragen) is precies die “existentiële angst voor India”. Overigens is het hoog tijd dat de mening van de Kasjmiri’s zelf wordt gevraagd in een referendum. Veel kans dat ze de eigen weg van de onafhankelijkheid kiezen.

Liefde-haatverhouding

Pakistan blijft een stekelig dilemma. De Verenigde Staten hebben ongeveer evenveel geld gespendeerd aan de strijd tegen de taliban in Afghanistan als Pakistan heeft uitgegeven om diezelfde taliban te steunen! Terwijl Amerikanen en Pakistanen toch gezworen bondgenoten waren. Ontstellend te lezen welke fortuinen (20 miljard dollar in tien jaar!) Washington in het Pakistaanse leger en de geheime dienst heeft gepompt. De liefde is intussen fel aan het bekoelen, zeker na de raid van mei 2011, waarbij de Amerikanen Osama bin Laden opspoorden en van kant maakten. Niet in Afghanistan, maar in Abottabad, in Pakistan, en niet eens ver van de bewoonde wereld.

Tien jaar oorlog in Afghanistan

De militaire missie in Afghanistan is mislukt, schrijft Gie Goris, en heeft onnoemelijk veel geld en mensenlevens gekost. Wat het westen nu moet doen is minder, maar meer gefocust en beter. Less is more. Zoals het nu loopt, is Afghanistan niet veiliger geworden, wel integendeel. Ook bij de positieve berichten over onderwijs of gezondheidszorg zet Goris grote vraagtekens. En er moet gepraat met de taliban natuurlijk. Gie Goris houdt een ontroerend pleidooi tegen de demonisering van de islam. In die contreien schaart het middenveld zich rond de moskee, en dus moet je met religieuze leiders praten. Niet makkelijk, vooral voor het geseculariseerde Europa, om oog te hebben voor nuance en diversiteit binnen de islam.

It’s the economy, stupid

Gie Goris laat nog een aantal ballonnen op. Wat met de grenzen van Afghanistan? Tamelijk willekeurig door de kolonisator getrokken, maar nog altijd gecontesteerd. De Pasjtoenen bijvoorbeeld leven verspreid over Afghanistan en Pakistan en dromen van één staat. Maak de grenzen irrelevant, is de mening van Gie Goris, en zet in op regionaal overleg en regionaleeconomische ontwikkeling. Als al het geld dat de voorbije jaren naar conflict en conflictbeheersing ging, aan ontwikkeling was besteed, dan was het BNP in de hele regio de helft groter.

Transport van gas, olie en elektriciteit zou wonderen kunnen doen. Hoewel Goris elders in zijn boek best pessimistisch klinkt over de watertoevoer. 80% van het water dat over Pakistaanse akkers stroomt komt het land binnen via Kasjmir. En als India de kraan dichtdraait…

De sleutel ligt bij de buren

Hou vooral een aantal grootmachten in de gaten, tipt Goris. China, dat mateloos geïnteresseerd is in de bodemrijkdommen van Afghanistan. De VS, die graag permanente militaire bases zouden willen houden, ook nadat de grote meute soldaten weg is. Let op Iran, dat kreunt onder de drugtrafiek vanuit Afghanistan. Let op India, dat het mooie weer wil maken in Afghanistan, om Pakistan te slim af te zijn. Zoveel landen die de sleutels in handen hebben.

Breed en kleurrijk, maar teveel

“Opstandland” (de vertaling van het Pasjtoense “Yagestan” dat voor Afghanistan wordt gebruikt) is een te vol en ook wat te taai boek om een groot publiek aan te spreken. Maar het heeft onmiskenbaar de grote verdienste van met een brede lens naar Zuid-Azië als geheel te kijken. En van heel veel kleur aan te brengen in de gangbare zwart-wit-tekening van baardige jihadisten en kortgeschoren GI’s.

Kristien Bonneure

[Opstandland – Gie Goris – 368 blz – De Bezige Bij Antwerpen]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s