Grond – Jan-Hendrik Bakker

Een boek over letterlijk de grond onder je voeten en figuurlijk de grond van je bestaan. Dat betekent ecologie en filosofie, de twee stokpaardjes van Jan-Hendrik Bakker. Hij benadert zijn onderwerp caleidoscopisch, middels reflectie en reportage.

Van tuincentra en prikkeldraad

Eerst een greep uit zijn praktische observaties over grond en de mensen die er op werken en wonen. Er zijn veeltuincentra, maar steeds minder tuiniers. Mensen hebben geen geduld meer, ze verlangen direct resultaat, tot bloembollen in de lente toe! Het cyclisch, langetermijndenken verdwijnt.

Bakker onderzoekt een fenomeen als asfalt, dat de weerstand van de grond minimaliseert. Om echt de aarde te ervaren zijn onverharde wegen geschikter . Mocht Bakker eens naar Vlaanderen en Wallonië komen, dan zou hij hier een revival van de “trage wegen” of de “Ravels” meemaken. Nog een boeiende terzijde is die over de uitvinding van het prikkeldraad in de Verenigde Staten, en de enorme gevolgen voor het privé- dan wel gemeenschappelijk gebruik van grond.

De auteur praat met een stadsarcheoloog over de “verticale kaart van de stad”. Een hoofdstuk dat verplichte kost zou moeten zijn voor burgemeesters als Louis Tobback. En voorts zijn er gesprekken met een Syrische –eigenlijk Palestijnse-vluchteling over “verloren grond”, met een vroegere boerin, met een volkstuinier, een grafdelver. Interessant is ook de reportage over Het Domijn in Weesp, een zogenoemde vrijplaats. Op grond die voor een prikje in erfpacht is gekregen van Defensie wonen en werken 42 creatieve ondernemers uit de wereld van het theater en de kunsten. Ook auteur Tommy Wieringa woonde even in Het Domijn.

Van Locke en Heidegger

Dat reportagewerk, zij het soms wat lukraak en ook wel heel specifiek Nederlands, vormt een welgekomen afwisseling met de historische en filosofische hoofdstukken van “Grond”, waar Jan-Hendrik Bakker een aantal denkers de revue laat passeren.John Locke die grond als privébezit goedkeurde, als iemand er hard op werkte. Marx die datzelfde privébezit van grond zag als één van de vele vormen van vervreemding. Veel aandacht gaat naar Martin Heidegger die de eigen grond verengde tot uiteindelijk Blut und Boden.

Terug naar de stad

Bakker is Heidegger in de grond (!) wel genegen, natuurlijk met uitzondering van zijn dérapage. Ook Bakker is voorstander van een lokaal bewustzijn. Maar dan één dat toch kosmopolitische en universele waarden hoog houdt. Hij werkt dat uit in zijn visie op de stad. Ogenschijnlijk is hij een volgeling van die andere Nederlandse filosoof Ton Lemaire, voorstander van de zgn. “deep ecology”. Maar Bakker deelt Lemaires afkeer van de stad allerminst. Het is nu eenmaal zo dat de meeste mensen in steden wonen. Dat legt een steeds groter beslag op de ruimte rond de steden, omdat daar het voedsel vandaan moet komen. In tijden van globalisering moet je dat trouwens wereldomspannend bekijken. Bakker schrijft met veel sympathie over experimenten om steden en voedselvoorziening weer dichter bij elkaar te brengen. Een organisatie als Transition Towns bijvoorbeeld slaat aan het moestuinieren in de stad zelf, op braakliggende terreinen.

Stof tot nadenken

Het is één van de positieve voorbeelden uit dit boek, dat vertrekt van de pessimistische grondeloosheid van de moderne mens, maar dat zeker niet nostalgisch “terug naar vroeger” wil. Bakker belicht een aantal oplossingen en zet je als lezer vooral aan het denken. Over openbare ruimte (niet alleen fysiek, ook op het internet), mobiliteit, voedselvoorziening, grondspeculatie of het opnieuw onder water zetten van polders in Nederland. “Grond” is een soms wat rommelig, maar wel prikkelend en bovendien zwierig geschreven boek.

Kristien Bonneure

[Grond. Een pleidooi voor aards denken en een groene stad van Jan-Hendrik Bakker is uitgegeven bij Atlas]

[Een videoreportage met Jan-Hendrik Bakker op plaatsen die ter sprake komen in dit boek vindt u hier]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s