Stilleven van een stil leven – 4 augustus 2012

04/08/2012 | KRISTIEN BONNEURE
Schrijfster Sara Maitland is rond de vijftig als ze haar luidruchtige leven inruilt voor een bestaan in stilte. Haar nauwkeurige beschrijvingen van haar zoektocht naar het ruisloze inspireren KRISTIEN BONNEURE tot een laudatio voor ‘Stilte als antwoord’, de boekstaving van het onzegbare.
Stilleven van een stil leven

Ik probeer het laatste hoofdstuk van Stilte als antwoord van Sara Maitland te herlezen in de trein Brussel-Brugge. Twee oudere Spaanse zussen kwekken van het vaderland weg en bellen – Hola mama! – luidkeels hun dove moeder. Achter mij hoor ik een man zeggen dat hij op weg is naar het bisdom ‘om over die kwestie te praten’. Enkele rijen voor me speelt een Aziatisch kind twintig keer na elkaar hetzelfde debiele digitale muziekje af. En verderop in het rijtuig slaat een peuter aan. We leven in een luide wereld, vindt niet alleen Sara Maitland.

De Britse schrijfster groeit op in een kroostrijk gezin met veel verbale krachtpatserij. Op de unief in Oxford verkeert ze in links-christelijk-feministische kringen, waar het ook al polemiek en debat is wat de klok slaat. Wie onderdrukt is, moet niet stil zijn, maar in tegendeel luid zijn stem laten horen! Maitland trouwt met een vicar met veel sociale functies en krijgt twee kinderen. Haar eerste ervaring met diepe stilte, schrijft ze, zijn de nachtelijke borstvoedingen.

Less is more

Maitland scheidt, wordt docente en schrijfster en rond haar vijftigste begint het te dagen. Ze heeft een zeer luidruchtig leven geleid, constateert ze, maar wel een extreem gelukkig. Wanneer ze op zoek gaat naar stilte is dat dus nadrukkelijk geen vlucht, maar een queeste naar méér. Ze wil beter schrijven, haar geloof verdiepen, plezier beleven aan het alleen zijn en vooral dat rare fenomeen stilte doorgronden.

In Stilte als antwoord doet ze nauwgezet verslag van die ontdekkingsreis. Blijkt al meteen dat stilte zich niet in definities laat vangen. Meestal is er sprake van een negatieve omschrijving: stilte is de afwezigheid van geluid. Het boek van Maitland is één lange bewijsvoering van het tegendeel: stilte is een positieve aanwezigheid, maar blijft ‘onzegbaar’. Erover schrijven is ‘inherent ironisch’. Gelukkig is Maitland een auteur die op een typisch Britse, niet-specialistische, meeslepende en breed omtrekkende manier te werk gaat, anders waren de pagina’s van dit boek leeg gebleven.

Ze neemt zelf de proef op de som en gaat op volledige afzondering in een huisje op het Schotse eiland Skye, en dat veertig (!) dagen lang. Ze houdt nauwgezet bij wat dat lichamelijk en geestelijk teweegbrengt (van scherper zien en proeven, over jezelf minder wassen, tot stemmen horen en onzinnig vrolijk worden) en ze vergelijkt dat met wat bijvoorbeeld gevangenen vertellen of solozeilers en zuidpoolreizigers in hun logboeken noteren. Ze komt ongeschonden uit het experiment.

Maitland gaat weer tussen de levenden wonen en probeert andere periodes van stilte uit, bij Quakers, zenboeddhisten, in een floating tank (bad met zout water, waarover deksel dicht gaat) en in haar eentje in verschillende landschappen. Het meest extreme verblijf is dat in de Sinaïwoestijn, in het spoor van de vroegchristelijke woestijnheremieten.

De schrijfster zoekt niet de ultieme lichamelijke, maar mentale beproeving op, met name het leegmaken van het ego. Het doen oplossen van je identiteit om plaats te maken voor het goddelijke. Boeiend om te lezen hoezeer dat religieuze, maar risicovolle verlangen aan haar trekt. In een andere eeuw was ze in de woestijn gebleven, zeker weten.

In de Schotse Highlands ervaart Maitland het tegendeel: een verstérkte persoonlijkheid, net als de romantische dichters die zich in de woeste ongerepte natuur begaven om kracht op te doen. Die twee tegenstrijdige gevolgen van eenzaamheid en stilte keren voortdurend terug in het boek van Maitland. Ze wil ze allebei, maar ze botsen: in zeer stille periodes krijgt ze geen letter fictie op papier en ze begint zich zelfs af te vragen of ze nog wel kan lezen, als ze de stilte in haar ziel wil bewaren.

Zes dagen per maand sociaal

Het zijn destabiliserende episodes, waar ze telkens wel doorspartelt. Van één plaats is ze echt bang: van het bos. Daar kan ze onmogelijk langer dan enkele dagen in haar uppie verblijven. Ze vindt het woud claustrofobisch en angstwekkend, hoewel ook aantrekkelijk en interessant als bron van zoveel verhalen. Ik kijk al uit naar haar nieuwe boek, dat in de herfst verschijnt: Gossip from the forest. A search for the hidden roots of our fairytales. Naar aanleiding van de tweehonderdste verjaardag van de eerste uitgave van de sprookjes van Grimm.

Uiteindelijk vindt Maitland een soort compromis. Tegenwoordig woont ze oneindig afgelegen in Schotland, in een leeg moor- (veen-)landschap, waar binnenkort wel 132 windturbines zullen verrijzen. Twee dagen per week is ze online, onder meer om les te geven. Zes dagen per maand trekt ze uit voor sociale contacten. De rest van de tijd schrijft, bidt, leest, wandelt, tuiniert en handwerkt ze. En is ze vol van wat ze ‘jouissance’ noemt, blijdschap.

Ik geniet van haar ontmoetingen met dieren (eerst ziet ze alleen ‘kbv’s –kleine bruine vogeltjes’, later kan ze die allemaal herkennen), wolken, dageraad. Ik hou van haar nauwkeurige beschrijvingen. In de Sinaï bijvoorbeeld: ‘Beneden in het kamp waren alle geluiden precieze onderbrekingen in de stilte, heel goed waarneembaar, los van elkaar. Er was geen omgevingsgeluid, geen achtergrond. Slechts geluiden die in de stilte werden gelegd – als kiezelstenen in een rimpelloze vijver. Of eigenlijk niet, want er verspreidde zich geen rimpeling, slechts een enkel geluid ‘bonk’ (kameel), ‘ritsel’ (slaapzak) of het inhaleren van mijn sigaret.’

Ik steek veel op van haar zoektocht naar stilte in de literatuur en de geschiedenis – Franz Kafka , Henry Thoreau, Charles de Foucauld, Sint Antonius van Egypte, Jacques Cousteau, William Wordsworth, Hildegard von Bingen en een stoet anderen – en ook van de wereldwijde scheppingsverhalen die ze aanhaalt, waarin het lang niet altijd zo is dat de stilte moet worden doorbroken door het woord!

Ik apprecieer haar spontane stijl waarin ze over ziel, identiteit, religie schrijft zonder één keer zweverig te klinken. Ze legt haar kaarten open op tafel, twijfel incluis. Ik vind het dan ook onbegrijpelijk dat A book of silence(een passend nederige, hangende titel) vertaald is als Stilte als antwoord(iets voor een zelfhulpboek met veel uitroeptekens).

Vrouw met snor

Noem mijn ommezwaai geen midlifecrisis, schrijft Maitland. Er was wel een ‘overgang’, die interessante, onderschatte tijd van vrouwelijke transformatie. Maitland wist hoe laat het was. Zij die uit principe nooit haar oksels of benen had onthaard, stond op een ochtend voor de spiegel en moest een beslissing nemen over die ‘lichte, maar onmiskenbare snor die mijn bovenlip sierde’.

Sara Maitland is een slimme, heerlijk excentrieke, eigenwijze Britsescholar, zoals de eilandengroep er wel vaker voortbrengt. Ze heeft een geweldig rijk boek geschreven over iets onuitsprekelijks. En ze heeft tot het uiterste doorgevoerd waar ik soms heel veel zin in heb.

Stilleven van een stil leven: lees deze tekst op destandaard.be

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s