Scherven – Ismet Prcic

De Bosnische moslim Prcic schreef de oorlog in zijn vaderland van zich af, maar het resultaat is… een hoop scherven.

Geen kinderspel

Ismet Prcic is de hoofdrolspeler in dit boek, dezelfde naam als de auteur. Hij blikt terug op zijn kindertijd in Tuzla, een stad in het noorden van Bosnië. Hij speelt ninjamet z’n vriendjes en gaandeweg sluipt de haat hun leven binnen. “Het begon met politici die op tv bekvechtten over nationaliteit en hun grondwettelijke rechten en ieder voor zich om het hardst riepen dat hun volk in gevaar was”.

Na de politici komen de buren. Wanneer een onschuldig spelletje in hetweekendhuisje van de islamitische Prcic-familie (dat ze kochten van een Servische eigenaar) etnisch geïnterpreteerd wordt is het hek van de dam. Ismet voelt zich schuldig en verkeert “in de veronderstelling dat ik alle ellende met mijn kwajongenslist over ons had afgeroepen”. Het doet sterk denken aan wat Amos Oz beschrijft in zijn memoires ‘Een verhaal van liefde en duisternis’, wanneer een vriendinnetje uit een Arabische familie van de schommel valt door zijn schuld. 

Stemmen

Ismet Prcic (de schrijver) schetst een beklemmend beeld van de oorlogsjaren in Tuzla, de beperkte bewegingsvrijheid, de schuilkelder, het heen en weer vluchten. De tiener Ismet slaagt er uiteindelijk in om aan mobilisatie te ontkomen en met zijn theatergezelschap naar het buitenland te vluchten.

De tweede stem in dit boek is die van Ismet Prcic die is uitgeweken naar Californië (net als de auteur zelf, na de oorlog in 1996, waarna hij acteur werd) en daar worstelt met posttraumatische stress. Opnieuw: net als de schrijver zelf, die in interviews toegeeft “dat de psychiater te duur was, en ik daarom maar alles aan het papier verteld heb”. Het Amerikaanse personage Prcic leest en drinkt en isoleert zich.

En dan is er nog Mustafa Nalic, ook een Bosnische moslim, wiens verhaal dat van de twee Ismets doorkruist. Mustafa heeft wél gruwelijk gevochten in een elite-eenheid van de Bosnische moslims. Ismet identificeert zich met die Mustafa, tot de grenzen tussen de beide persoonlijkheden vervagen.

Chaos

‘Scherven’ is een chaotisch boek, wat uiteraard bedoeld zal zijn om de chaos van de oorlog en wat daarna komt in de verf te zetten. Ismet Prcic heeft veel creative writing-les gekregen in de States, en dat is er aan te zien. Zijn roman is ‘hip’, gedeconstrueerd , brutaal en lawaaierig, mikt helaas op effecten (alsof de oorlog in Bosnië niet erg genoeg was!), bevat nogal wat balkan-machismo (de vrouwen en meisjes die de revue passeren zijn eigenlijk alleen maar lichaamsopeningen, met uitzondering van de depressieve moeder van Ismet) en dat leidt vooral tot verveling en ergernis, in plaats van empathie. Af en toe glinstert er een halve mooie bladzijde doorheen, zoals de beschrijving van een afgebroken stoelpoot die in de Jalarivier in Tuzla drijft, en vandaar doorheen de rest van ex-Joegoslavië richting Zwarte Zee.

Over de conflicten in de Balkan zijn al veel zinvollere romans geschreven door geëmigreerde schrijvers en generatiegenoten van Prcic, zoals ‘De stoel van Elijah’ van Igor Stiks, dat zich ook in de theaterwereld afspeelt, maar dan in Sarajevo, of ‘Hoe de soldaat de grammofoon repareert’ van Sasa Stanisic.

[‘Scherven’ van Ismet Prcic is uitgegeven bij Agathon, 397 p]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s