De edelman – Belle van Zuylen

250 jaar geleden debuteerde Isabella van Tuyll van Serooskerken, beter bekend als Belle van Zuylen, met deze novelle die haar adellijke milieu in zijn blootje zette. De tekst is nu heruitgegeven, samen met een essay van feministe Nelleke Noordervliet.

Belle van Zuylen (1740-1805) schreef prachtige brieven aan haar vrienden Constant d’Hermenches of James Boswell (in het Nederlands uitgegeven onder de prikkelende titel ‘Ik heb geen talent voor onderdanigheid’) en aan haar jongere gezel Benjamin Constant (‘Je bent een allerbeminnelijkste dwaas’).

Van Zuylen componeerde muziek en romans en hield er vanuit haar Zwitserse woonplaats een uitgebreide, intelligente vriendenkring en correspondentie op na. Maar het begon dus in 1763 met ‘Le Noble’, anoniem gepubliceerd toen Belle 23 jaar oud was. Het mooie is dat je haar vrije, vranke pen meteen herkent.

De ene edelman is de andere niet

Belle van Zuylen

Er bloeit iets tussen het meisje Julie en de jongeling Valaincourt. Koekjesdozenromantiek. Zij is van stokoude adel, terwijl zijn familie pas één generatie eerder in de adelstand werd verheven. Helaas wil de zeer gestrenge vader van Julie zijn dochter alleen aan een even lange stamboom koppelen als de zijne. Julie gooit de familieportretten door het raam in de modder van de slotgracht, “springt soepel boven op het gezicht van een van haar voorvaderen dat onder haar voeten krakt” en gaat er als een haas van door om bij haar geliefde te zijn.

Je hoeft niet veel verbeelding te hebben om Belle zelf in Julie te zien. Ook het motto van ‘Le Noble’ is helder als bronwater: “Men treedt niet altijd in de voetsporen van zijn voorouders, noch in die van zijn vader” (La Fontaine). Hoewel de novelle anoniem gepubliceerd werd, voelden Belles ouders zich aangesproken en lieten de hele oplage in beslag nemen. Drie exemplaren ontsnapten, één daarvan is te bekijken in het Letterkundig Museum in Den Haag.

Je eigen weg

“Vrolijk, overmoedig, intelligent en vol hoop”, dat is de mening van Nelleke Noordervliet over deze novelle. Noordervliet, die zelf (vaak historische) romans schrijft, haalt het advies aan dat Belle als oudere vrouw aan een jong neefje geeft: “Je moet je eigen weg volgen, en niet aan je reputatie denken”. Van Zuylens uitweg uit het verstikkende adellijke milieu was schrijven om te leven. En dat geldt ook voor Noordervliet: “Voor mij, voor Belle, is de arena van de literatuur de plaats waar we gezien willen worden. Leven in de Republiek der Letteren, leven in openbaar gesprek met de tijd en de tijdgenoten. Serieus genomen willen worden. Gelijke zijn”. Welke loopbaan had Van Zuylen genomen in onze tijd, vraagt Noordervliet zich af. “Wie was ze geworden? Christine Lagarde, Hannah Ahrendt, Hella Haasse, Angela Merkel, Germaine Greer?” Volgens mij heeft ze ook een opvolgster in de figuur van het 16-jarige Pakistaanse meisje Malala Yousafzai.

Oude vormen

Kritiekloos is Noordervliet niet. Belle Van Zuylen had nieuwe ideeën, maar “ze hebben een oude, saaie jas aan”.Vormvernieuwing was niet aan deze vrouw besteed. Haar was het er vooral om te doen om de oude, onmenselijke, vrouwonvriendelijke moraal aan te klagen. Dat was al heel wat, 250 jaar geleden. En dat is het nog! En voorts was ze niet te beroerd om haar zwakke kanten te belichten: vaak eenzaam en ontgoocheld in haar vrienden.

[De edelman van Belle van Zuylen, vertaald door Rosalien van Witsen – Volg je eigen weg van Nelleke Noordervliet is uitgegeven bij Van Oorschot, 2013, 63 p]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s