Het nieuws – een gebruiksaanwijzing – Alain de Botton

De Botton strooit aanbevelingen en meningen over de media rond. Erg verdiepend, vernieuwend, laat staan toepasbaar is het allemaal niet, maar wel fraai geformuleerd.

Na de liefde, de kunst, het reizen, de filosofie, de religie laat filosoof Alain de Botton nu zijn licht schijnen op de journalistiek. Hij doet dat nogalonzorgvuldig. Hij spreekt zowel nieuwsmakers als nieuwsconsumenten aan. En wat de aanbodzijde betreft maakt hij geen onderscheid tussen krant en tv, radio of blog. Ik lees niets over mediaconcentratie, print die wordt opgegeten door internet of de opmars der sociale media. De Botton heeft het alleen over de inhoud van het nieuws, en gaat voorbij aan de nog altijd geldige oude wet van Marshall McLuhan: “the medium is the message.”
Wat Joris Luyendijk schreef in ‘Het zijn net mensen’ en ‘Je hebt het niet van mij, maar…’ en Rob Wijnberg in ‘De nieuwsfabriek’ gaat wel een stukje fundamenteler. De Botton presteert het bijvoorbeeld om in een hoofdstukje ‘Consumentennieuws’ niet eens de vraag te stellen waarom we überhaupt geïnformeerd zouden moeten worden over een nieuw restaurant of een nieuw type smartphone. Media moeten dit nieuws ‘anders’ brengen, suggereert hij enkel, opdat de lezer/kijker meteen weet welke psychologische nood hij ermee kan lenigen! Mijns inziens is productinformatie reclame, en mag de redactionele aandacht daarvoor gewoon verdwijnen.

Met de neus op de feiten

De Botton houdt er van om altijd thematische en historische dwarsverbanden te leggen, tussen journalistiek en kunst en literatuur, en dat werkt hier ook wel. De aandacht van de media voor sterren en helden is van alle tijden, de nadruk op tragedie en ongeluk evenzeer. De Botton haalt heel terecht het vanitas-thema -schedels, verwelkte bloemen- aan in de schilderkunst. Enig perspectief is verfrissend in tijden van uitroeptekenjournalistiek.
Onder de hoofding ‘politiek nieuws’ lees ik wel enkele nieuwe inzichten en veelzeggende voorbeelden. “We staan veel te dichtbij,” noteert De Botton. Een episode in een lang en ingewikkeld politiek verhaal wordt ons zomaar opgelepeld, zonder duiding, en we zijn verloren. Waar is het brede kader gebleven? Een hedendaagse dictator heeft geen censuur meer nodig, als hij het nieuws als een stortvloed van losse feiten over zijn onderdanen uitgiet.
Het nieuws maakt ons ook lekker om snelle doorbraken te verwachten, maar zo werken conferenties, toppen en vergaderingen niet. Dat gefrustreerd optimisme is fnuikend, want er volgen steevast ontgoochelingen. Media zouden hun eigen verwachtingen en die van het publiek moeten temperen.
Nog een valabel punt van de Botton is dat de jacht op persoonlijke trofeeën, het ontmaskeren van frauderende/liegende/een scheve schaats rijdende kopstukken geen enkele zin heeft, tenzij dan als spektakel. Het is vooral nodig om aan de kaak te stellen wat er institutioneel fout loopt.

De Botton stampt overigens tegen het heiligste van alle heilige huisjes in medialand, het adagium ‘facts are sacred, comments are free’. Dat er met die feiten iets aan de hand is, klopt natuurlijk wel. Met cijfers en statistieken kun je alles bewijzen, en vooral, feiten zijn ook maar een selectie, gemaakt door vermoeide journalisten met behulp met sloten koffie in het licht van een nakende deadline. Maar De Botton gaat nog een stap verder, en pleit ronduit voor partijdigheid, in de zin van een framework kiezen om de feiten in verhaalvorm weer te geven. Met als doel: een beter begrip. Vooral inzake buitenlandverslaggeving pleit De Botton voor meer vlees aan de botten. De blote feiten (staatsgreep, dodental, schaal van Richter) volstaan niet om enige empathie bij de kijkers en de luisteraars te wekken. Hij pleit voor meer geur en kleur in de verslaggeving, en ook betere foto’s, en neemt zelf de proef op de som door met een BBC-ploeg naar Oeganda te trekken. Een artikel maken op basis van eigen ervaringen is inderdaad andere koek dan je informatie betrekken van de internationale agentschappen. Een recent voorbeeld, uit eigen VRT-huis: de verslaggeving uit de Centraal-Afrikaanse Republiek, van een zelden geziene gruwelijkheid, met haat en wraakacties van christenen tegen moslims, stenigingen en lynchpartijen inbegrepen. Maar toen de reporter strijders liet zien die zich uitbundig met amuletten tooiden tegen geweervuur, kreeg het verslag een extra laag, en gaf een inkijkje in een volkomen andere, premoderne wereld.
De Botton heeft zeker ook een punt wanneer hij aanklaagt dat economisch nieuws nog steeds beleggersnieuws is. Er is iets ergs/leuks gebeurd: hoe reageren de beurzen? Bedrijven, sectoren, landen worden afgerekend op enkele nauwe parameters, om niet te zeggen lettercombinaties van ratingbureaus. Maar een echt alternatief biedt De Botton niet, of toch zeker geen bruikbaar voor dag-aan-dag-media. Verbreden, verruimen, een andere blik bieden: wie durft?

Zet ‘m uit

Wél zinvol is zijn oproep aan mediagebruikers om kritisch te zijn ten aanzien van die meest automatische aller menselijke handelingen: elke tien minuten checken of er nog nieuws is. “We denken meteen dat wat nieuw is, ook belangrijk moet zijn. Dat is niet altijd zo.” Om echte introspectie mogelijk te maken, moet het nieuws uit, want dat is een “jaloerse tegenstander van zelfwaarneming”. Best wel een aardige aanbeveling, maar dat is een heel ander verhaal.

[‘Het nieuws, een gebruiksaanwijzing’ van Alain de Botton is uitgegeven bij Atlas Contact, 265 p]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s