De Snowden Files – Luke Harding

“Britten tappen datakabels naar België af.” “Snowden bevestigt: NSA heeft Belgacom gehackt.” Al een jaar lang staat bijna elke dag een onthulling van Edward Snowden in de krant. De nerdy computerfreak is dan ook verantwoordelijk voor één van de grootste lekken uit de geschiedenis van de inlichtingendiensten. Zijn verhaal wordt verteld door Luke Harding, journalist van de Britse krant The Guardian, waarmee Snowden samenwerkte om zijn vondsten wereldkundig te maken. Dat levert natuurlijk een pleidooi pro domo op van Harding, maar het verhaal is verontrustend genoeg.

De witharige Julian Assange kennen we, de man van Wikileaks, die al bijna twee jaar in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen verblijft, omdat hij beticht is van verkrachting in Zweden. Daarnaast is er Bradley Manning, van geslacht veranderd totChelsea Manning, de Amerikaanse militair die een boekje opendeed over de Amerikaanse militaire misstanden in Irak en veroordeeld is tot 35 jaar cel. De derde klokkenluider in dit rijtje is Edward Snowden.

Libertarist

De dertigjarige Edward Snowden is autodidact en computerexpert. Hij werkte voor de CIA en daarna voor een privébedrijf in dienst van de National Security Agency, ofwel NSA, de grote afluisterdienst van de VS en één van de zestien (!) geheime diensten die dat land rijk is. Interessant om te weten is dat hij een aanhanger is van de libertaire ideologie: zo weinig mogelijk staat, zo veel mogelijk persoonlijke vrijheid. Behalve een Rubik-kubus heeft Snowden ook altijd een exemplaar van de Amerikaanse grondwet op zak. Sociale zekerheid hoeft voor hem niet, wapenbezit wel. Dat klinkt rechts, en Snowden krijgt dan ook de steun van politici en opiniemakers ter rechterzijde, tot de Tea Party toe, maar ook van de linkse documentairemaker Michael Moore.

Tussen 2009 en 2012 doet Snowden de ene na de andere ontdekking in een NSA-buitenpost op Hawaï, een ondergronds ‘regional cryptological centre’. Hij downloadt de hele zwik op usb-sticks en zoekt naar een manier om de informatie openbaar te maken. Dat blijkt moeilijker dan gedacht. De journalist van The Guardian die hij contacteert in Brazilië hapt niet meteen toe. Tot hij ziet wat voor vlees hij in de kuip heeft.

Iedereen wordt afgeluisterd

Edward Snowden

De informatie is dynamiet. De NSA bespioneert iedereen. De wet van 1978 waarin stond dat afluisteren alleen mag buiten de VS, én als er geen Amerikanen bij betrokken zijn, is systematisch uitgehold, na de aanslagen van 11 september 2001. Via het PRISM-programma wordt de informatie rechtstreeks van servers geplukt en opgeslagen. Wanneer Snowden dat te weten komt, spreekt zijn geweten en wil hij dat dit algemeen bekend raakt.

De eerste Snowden-scoop van The Guardian gaat over het telecombedrijf Verizon dat met een dwangbevel geforceerd werd om gegevens aan de NSA te geven. “Het was een sensationeel en onloochenbaar bewijs dat de NSA een sleepnet was, dat de gegevens van miljoenen Amerikaanse staatsburgers op een hoop veegde, of ze nu een misdaad hadden begaan of iets met terrorisme te maken hadden of niet.”Het is een kwestie die vaker terugkeert in dit boek: gingen communicatiebedrijven als Google, Yahoo of Facebook zelf overstag (omdat de staat hen miljoenen betaalde), of werden ze echt gedwongen tot samenwerking?

Leerling-tovenaars

Angela Merkel

De NSA, en haar Britse evenknie de GCHQ (Government Communications Head Quarters) waarmee ze nauw samenwerkte, werden volgens Snowden op den duur“self-certifying”, ze gaven zichzelf toestemming om almaar verder te gaan. Een klassiek geval van leerling-tovenaars, en de overheid als dokter Frankenstein die zijn creatuur niet meer onder controle heeft. Het trieste dieptepunt tot nu toe was de onthulling dat niet alleen de ambassades van 35 bevriende landen werden afgetapt, maar ook de gsm van de Duitse bondskanselier Merkel herself, en dat tien jaar lang.

De informatie van Snowden is explosief. Hij heeft er naar eigen zeggen voor gezorgd dat ze niemand, staat noch persoon in gevaar brengt, maar alleen de schaal van afluisteren aangeeft. Maar uiteraard wordt hij in Amerika beschuldigd van hoogverraad en riskeert hij minimaal dertig jaar cel.

Veel deining, weinig verbetering

Heeft dit schandaal nu behalve voor wereldwijd debat en verontwaardiging ook voor veranderingen gezorgd? Nog niet veel, als je dit boek mag geloven. Er zijn nog nauwelijks strengere wetten goedgekeurd, noch in de VS, noch in UK, noch in de EU. De waakhonden en controle-organen op de inlichtingendiensten hebben nog geen scherpere tanden. Het waren zoals gewoonlijk de pianisten, in dit geval de journalisten, die bijna als verdachten voor parlementaire commissies werden gesleept. Interessant is trouwens dat de rechtsbescherming van journalisten in Groot-Brittannië veel zwakker is dan in de VS. The Guardian werd verplicht om de harde schijven met de info van Snowden te vernietigen, onder het toeziend oog van overheidsfunctionarissen.

En Snowden zelf? Hij deed zijn onthullingen aan the Guardian en de New York Times vanuit een hotel in Hong Kong. Toen de grond daar te heet onder zijn voeten werd, wilde hij richting Ijsland reizen, maar het werd Moskou, waar hij eerst weken in de transitzone van de luchthaven verbleef. Nu is hij in Moskou zelf. Als gast van president Poetin, als gevangene, of als pion? Uit schrik voor Amerikaanse vervolging is Snowden bij de duivel te biechte gegaan. Zijn honderdduizenden documenten zijn versleuteld, zegt hij, de Russen kunnen er niet bij. Dat valt nog maar te bezien.

Tikmachines en postduiven

Een ander gevolg van Snowden-gate is dat sommige diplomaten en spionnen tegenwoordig weer met schrijfmachineswerken, of gewoon gesprekken voeren tijdens een wandelingetje in het park. Zonder digitale sporen achter de laten, net als in de oude spionagefilms! En wat het internet betreft, is er de roep naar cybersoevereiniteit: baas in eigen cyberspace, zonder pottenkijkers. Internet mét grenzen dus, of in de woorden van Luke Harding: ‘splinternet’. Dit verhaal is nog lang niet uitverteld. Maar Harding maakt wel een interessante en verontrustende stand van zaken op.

[De Snowden Files. Het onthullende verhaal van de meest gezochte man ter wereld van Luke Harding is uitgegeven bij Nieuw Amsterdam, 288 p]
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s