100 jaar radio

 Radio is een eeuw jong in België. Op 28 maart 1914 zond een proefzender in Laken voor het eerst uit. En precies honderd jaar later zet de VRT een interactieve tentoonstelling op. Kristien Bonneure, oud-radiojournalist, ging kijken en luisteren.

 

Allo allo

“Allo allo, poste radiotélégraphique et radiotéléphonique de Laeken. Messieurs les amateurs, veuillez nous écrire pour nous donner les résultats de votre écoute.”

Het was een concert in het Koninklijk Paleis in Laken dat op 28 maart 1914 werd ‘doorgestraald’ via een proefzender. Er waren 26 luisteraars, onder hen koning Albert en koningin Elisabeth. Eén luistervink zat op de Eiffeltoren.

Expo

Honderd jaar later is radio springlevend, en om het eeuwfeest te vieren zet de VRT een interactieve tentoonstelling op: R100+. Het is een belevingsruimte op de tweede verdieping van het Radiohuis naast het stadhuis van Leuven, waarbij ik van het verleden in het heden loop. Uiteraard luister ik even naar dat fameuze concert van 28 maart 1914. Een studio uit het Flageygebouw anno 1938 is nagebouwd, met prachtige antieke toestellen en meubels. Op één van de spelers ligt de  plaat met de aankondiging van de troonsafstand van Leopold III. Ik zie kiesschijven voor de technicus en massieve bakelieten telefoons.

In een glazen kast ligt het eerste contract van Paula Semer, waarbij ze werd aangemaand om zeker een kwartier voor de repetities voor de ‘De wereld der muziek’ aanwezig te zijn.

Wat tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Brussel dan wel vanuit Londen werd uitgezonden is interessant vergelijkingsmateriaal, te raadplegen via een handige tijdlijn op grote computerschermen. Inclusief Jan Moedwils woorden “We doen ons best, zonder er op te boffen. En toch, toch krijgen we ze wel, de moffen!”. De slotzin van het journaal van Radio België in Londen, die mijn moeder zaliger tot op hoge leeftijd nog kon opdreunen.

De legendarische Nagra

Radio is veldwerk. In 1935 stuntte de NIR met de rechtstreekse uitzending van de begrafenis van koningin Astrid, en een jaar later werd de eerste reportagewagen in dienst genomen. Als ex-radiojournalist kon ik niet anders dan zeer gecharmeerd zijn door de kast met opnamemateriaal. Ook daar is een grote evolutie merkbaar: van zware toestellen met magneetbanden tot vederlichte dingetjes met digitale opslag.

Tientallen jaren sleurden journalisten met Zwitserse Nagra‘s rond, voorzien van een onverwoestbare Sennheiser MD21-microfoon, die er uitzag als een knotsje. Ik ben er ooit één ‘vergeten’ in Bosnië, om een collega daar te depanneren. De Nagra van oud-collega Miel Dekeyser overleefde de val van Saigon. Van mijn eerste reportages op het Afrikaanse continent herinner ik me vooral de extra koffer met bandjes en batterijen. Dat was belangrijker dan vers ondergoed. Maar alles gaat sneller en eenvoudiger. Een glasvezelkabeltje van nu vervangt een kluwen stekkers en kabels van vroeger.

Life is music

Een sprong voorwaarts was de transistorradio. Vanaf 1947 werd radio veel mobieler, en konden luisteraars luisteren waar ze maar wilden. In de auto, onder de douche. Muziek speelde en speelt de hoofdrol: ‘life is music’. Op de expo kijk ik binnen in de backstage van een live-radioconcert. De kostuums van Jo Leemans en Will Tura hangen klaar. Een hoekje evoceert het ‘all areas’ gevoel van festivalradio van op de wei. Er had wel wat meer aandacht mogen gaan naar radiosportverslaggeving.

De radio is zelf nogal gerust in haar toekomst. “Het mooiste medium” houdt stand in tijden van gepersonaliseerd luisteren via Spotify bijvoorbeeld. Over wat de toekomst moet brengen kunnen u en ik onze zeg doen via deproeftuin.vrt.be. Op het einde van de expo stellenn designers van de MAD-academie in Genk ook 3D-prints van nieuwsoortige radiotoestellen in vreemde vormen voor.

Wie daar zin in heeft, kan ook zelf radiopresentator spelen, op een zender naar keuze.

R100+ is een nostalgische, kleine maar fijne tentoonstelling, die je verbeelding aan het werk zet. Want dàt is waar radio nog altijd om draait, net zoals op 28 maart 1914.

Praktisch

De expo, vooral bedoeld om in groep en met een gids te bezoeken, loopt in het Radiohuis in Leuven vanaf vrijdag 28 maart 2014. Meer informatie op www.100jaarradio.be.

Op Radio 1 loopt de reeks ‘Nele in Radioland’, elke zondag van 13 tot 14 uur. Klara laat tien prominente stemmen uit een eeuw radiogeschiedenis aan het woord in ‘Memento mori’ op zondag van 18 tot 20 uur. Studio Brussel en MNM zenden uit vanuit het Radiohuis op 1 en 2 april en op 22 mei.


De geschiedenis van de radio

‘Piraten op de radiogolven’ in Histories, 2005 (compilatie)

De Taalstrijd

op Radio 1, met Daniel Van Avermaet, Guy Mortier, Myriam Thys en Marc Uytterhoeven

Mike Verdrengh over zijn radiodebuut

Het soldatenuurtje op BRT 1, in 1965. ter vervanging van zijn legerdienst. Uit ‘Expo 58, de Gouden Jaren’.

Hallo Hautekiet

op Ketnet (fragment)

Jongens en Wetenschap

Sven Speybrouck en Koen Fillet roepen voor het eerst alle 122 leden van hun Academie van Jongens en Wetenschap bij elkaar.

Het Leugenpaleis

op Studio Brussel, met Bart Peeters en Hugo Matthysen

Radionieuwslezer Johan Janssens

ging in 2009 met pensioen, na 42 jaar in de ether.
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s