We zijn nog nooit zo romantisch geweest 

Filosoof en journalist Hans Kennepohl beschrijft de invloed van de romantiek op ons dagelijks leven: van ambachtelijk brood tot nationalisme, van dierenliefde tot thuisbevallen. Centraal in het romantische gedachtengoed staat ‘authenticiteit’.

Romantiek is meer dan een kitscherige zonsondergang als op een koekendoos, terwijl er in verte mandolines tokkelen. Hans Kennepohl citeert filosoof Isaiah Berlin, die de romantiek, ruim 200 jaar geleden ontstaan, ‘de grootste verandering in het westerse bewustzijn ooit’ noemde. Vertrekpunt werd: ‘de mens is van nature goed’. Voor het eerst legden mensen (mannen) de nadruk op zelfontplooiing en authenticiteit, en kwam een expressieve houding in plaats van een geremde. Dat ging hand in hand met een verminderde invloed van georganiseerde religies.

Hans Kennepohl hanteert soms de grove borstel. Volgens hem zijn zowel het nationaal-socialisme, het communisme als het nationalisme romantisch van aard. Vallen buiten de boot: de Japanners en de Chinezen, waar de groep boven het individu staat. Me dunkt dat dat elders in de wereld ook het geval is, denk aan samenlevingen die langs clanlijnen georganiseerd zijn. En bovendien, hoe zit dat nu: is de romantiek bij uitstek een individueel of een groepsgebeuren?

Avatar

Boeiend zijn de vele (vooral Nederlandse) voorbeelden die Kennepohl aanhaalt om zijn bewijs ‘we zijn nog nooit zo romantisch geweest’ te staven. Kinderen werden vroeger niet als ‘onschuldig’ en zelfs niet als ‘kind’ gezien; ze werden bijvoorbeeld gestraft als volwassenen. De auteur zet daar de ‘Kijkwijzer’ van nu tegenover, een verfijnd waarschuwingssysteem met icoontjes voor wat kinderen wel en niet mogen zien op televisie, en vanaf welke leeftijd.
De romantiek zit in de jongeren’sub’culturen, in het bestverkochte Nederlandse boek aller tijden: het sentimentele ‘Komt een vrouw bij de dokter’ van Kluun, in ‘vergeten groenten’ en ambachtelijk brood (ook al is dat voor de Albert Heyns van deze wereld meer een verkoopsargument dan een realiteit), maar ook in plastische chirurgie. In de herwaardering vanspiritualiteit (de best lopende film ooit was Avatar, het succesvolste blad Happinez), in de (overdreven) liefde voorhuisdieren, in natuurbeheer. Die twee laatste kunnen ook clashen. In de Oostvaardersplassen in Flevoland, bij ons bekend van de documentaire ‘De nieuwe wildernis’, grijpt de mens niet in; als bomen vallen of wilde paarden verhongeren, dan is dat zo. Maar dat roept dan weer verzet op van dierenliefhebbers. Overigens zijn de Heckrunderen die er grazen, afstammelingen van de nazikweek…

Het is een indrukwekkend palet van overtuigende voorbeelden. Maar wel selectief. Geen woord in dit boek over de toegenomen verwetenschappelijking en technologisering van de samenleving, het meten om te weten, de lineaire normen en objectieven waar elke sector en elke mens aan moet voldoen. Aan dat vervreemdende cijferfetisjisme is hoegenaamd niets romantisch of ‘authentieks’, en toch doordesemt het ons bestaan, van de wieg tot het graf.

[We zijn nog nooit zo romantisch geweest van Hans Kennepohl is uitgegeven bij Lemniscaat, 229 p]
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s