De zomer van 1927 – Bill Bryson

Vanuit een enkele Amerikaanse zomer schetst Bill Bryson, auteur van populair-historische werken als ‘Een kleine geschiedenis van bijna alles’, een caleidoscopisch beeld van een hele eeuw. Henry Ford, Sacco en Vanzetti, Al Capone en uiteraard Charles Lindbergh zijn zo bigger than life dat ze eindeloos inspiratie bieden. Maar ‘De zomer van 1927’ verzandt meer dan eens in oeverloze uitweidingen die lelijk in de weg lopen van de hoofdlijnen van het boek.

Een jaar voor de beurscrash

Ik had altijd een gloeiende hekel aan Abba, al vanaf 1973 toen ze als Bjorn, Benny, Anna en Frieda begonnen te RingRingelen. ‘Dancing Queen’ vind ik een van de meest verfoeilijke popsongs ooit. En dan die hypocriet-melige  vermeende solidariteit met de arme kindjes. Maar ze hebben één meesterwerk: ‘The day before you came’. De verschillende klanklagen schuiven zo mooi over elkaar, de sound is zo origineel en kreatief, dat ik lang dacht dat Giorgio Moroder zich ermee bemoeid had. En het thema is ronduit aangrijpend: wat deed ik de avond voor jij in mijn leven kwam…?

1927 is grosso modo een langgerekte avond voor de beurscrash van 1929, die de wereldeconomie door elkaar schudde en voor een crisis zorgde waarmee vergeleken die van de jaren 70 en 2008 peanuts zijn. In 1927 beleefden de Verenigde Staten, in schril contrast tot Europa, een periode van ongekende economische bloei. Het kon niet op. De beurs vermenigvoudigde in waarde. Dankzij de geniale uitvinding van de lening, kopen op afbetaling en de radio-reclame ontstond de consumptiemaatschappij. Maar de hausse met zijn risico-beleggingen en pyramide-investeringen, bevatte, voorspelbaar voor sommigen, alle elementen voor de onvermijdelijke crisis.

De zomer van 1927 zit geprangd tussen twee overstromingen. De winter duurde ongewoon lang met sneeuw tot in mei en de Mississippi die over bijna de hele loop buiten de oevers trad. De latere president Herbert Hoover leidde de reddingswerkzaamheden. Daarna kwam een sublieme zonnige zomer die duurde tot november, tot het opnieuw apocalyptisch begon te regenen.

RyanAir

Rode draad in 1927 is Charles Lindbergh, de jonge man die als eerste helemaal alleen over de Atlantische Oceaan vloog. Zijn toestel, de Spirit of Saint-Louis, was eigendom van het kleine bedrijf … RyanAir. Vele decennia later stichtte de Ierse blufkikker Michael O’Leary een luchtvaartmaatschappij met dezelfde naam. Zijn doel is dan ook het comfort en de service aan boord van zijn 737’s op het niveau van dat van de Spirit te brengen. Lindbergh slaagde er in om luchtvaart zes weken lang op bladzijde 1 van de New York Times te houden.

Vreemd genoeg was in de jaren 20 niet de VS, maar Europa de grootmacht op het vlak van luchtverkeer. Terwijl Amerikaanse vliegers zich onledig hielden met records en races, en stunts zoals het met de punt van een vleugel een zakdoek van de grond plukken, bouwden Europese nationale luchtvaartmaatschappijen netwerken van lijnvluchten uit tussen alle hoofdsteden. In Amerika was de trein altijd een beetje reizen, in Europa begon het vliegtuig zich te manifesteren als een mogelijk alternatief op lange afstand.

Maar de vlucht van Lindbergh zette de States op de kaart als luchtpionier. Maakte Boeing begin 27 nog meubels om de arbeiders iets om handen te geven, een paar jaar later was dat al helemaal anders. Lindbergh werd een internationale held. In de periode na de ontvoering en moord van zijn baby evolueerde de pers-belangstelling naar het ziekelijke. Maar Lindbergh verloor later alle krediet met zijn openlijke nazisympathieën.

Amerikaanse nazi’s

De meest revelerende bladzijden in Brysons boek zijn die waarin hij het Amerikaanse racisme, anti-semitisme en de verkeerd begrepen en bewust fout geïnterpreteerde eugenetica in kaart brengt. Amerikanen waren mogelijk even racistisch als Europese fascisten. Kort voor 1927 kende de Ku Klux Klan een laatste opstoot van populariteit. Er bestond niet alleen een openlijke en vaak criminele discriminatie van zwarten, maar ook van joden, linksen en katholieken. Lindbergh draaide er in mee.

Ook Henry Ford trouwens. Bryson beschrijft hem als een volslagen malloot. Zijn koppigheid dreef zijn bedrijf meer dan eens richting bankroet. Begin 1927 was de Ford T, na de Kever de meest populaire auto ooit, echt wel hopeloos verouderd. Henry haalde de T opeens uit productie, zonder dat de opvolger klaar was. Tienduizenden arbeiders verloren hun job. Eind 1927 was de Ford Model A er eindelijk. Dankzij leuke kleuren was het eerst een bescheiden succes, maar snel een regelrechte flop omdat Ford weigerde om de nieuwe marketingtruuk van de sector toe te passen, namelijk elk jaar een zichtbare facelift. Ford tuimelde naar de derde plaats, met grote achterstand op GM en Chrysler.

Warme Hond

Waarom de supporters ook niet iets warms te eten aanbieden? dacht een frisdrankenverkoper in 1927 terwijl hij zijn waar aanbood op een honkbalveld. Na wat experimenteren bleek een worstje in een zacht broodje, bedekt met hot ketchup of mosterd, de ideale formule. Red Hot, noemde hij de hap. Red hot dog, werd dat toen de kopers vermoedden dat er geen rund maar hond in zat.

1927 was ook de tijd van de drooglegging, het drastische verbod op alle alcoholische dranken, ook bier en wijn. De onrealistische ban maakte de maffia groot en machtig, liet de misdaad fenomenaal groeien, en wetteloosheid en corruptie angstwekkend toenemen. Het was het gloriejaar in de korte carrière van de legendarische Al Capone.

Sacco en Vanzetti

In 1927 belandden de Italiaanse anarchisten Sacco en Vanzetti op de elektrische stoel , op beschuldiging van de moord op de boekhouder van een schoenenfabriek. Onschuldig waren ze niet, maar de moorden waarvoor ze de doodstraf opliepen, hadden ze allicht niet gepleegd…. Overal ter wereld waren er heftige anti-Amerikaanse betogingen. Het was ook gedaan met de immigratie. Meer mensen verlieten de States dan er binnen mochten.

Het was een topzomer voor de media en de podiumkunsten. Maar de fenomenen die Broadway, de kranten en de stille film (Buster Keaton!) de das om zouden doen, televisie en de zogenoemde dialoogfilm, de ‘Jazz Singer’ onder meer, waren in aantocht. Door de geluidsfilm verloren bijna alle Europese acteurs in Hollywood hun baan en maakte “het Amerikaans” in brede betekenis een begin met de verovering van de wereld. Hollywood zoog de beste acteurs weg uit de theaters. Elke dag ging één op de zes Amerikanen naar de bioscoop, vaak in gigantische art-decotempels. De grootste ster van Hollywood was de herdershond Rin Tin Tin.

Weg met honkbal

Omdat Bryson elke gebeurtenis en personage kadert vanaf het ontstaan of de geboorte, bevat  ‘De zomer van 1927’ nog heel wat informatie uit de 19de eeuw. Elke evolutie en protagonist wordt in het slothoofdstuk gevolgd tot aan de verdwijning of overlijden, en vaak gebeurt dat maar na 1990. 1927 is dus een alomvattende geschiedenis van een eeuw Amerika, en een beetje Europa.

Bill Bryson schrijft vlot en meeslepend, zintuiglijk, en met veel humor. Over president Coolidge meldt hij dat het leek alsof hij was grootgebracht op een dieet van zure augurken. Hij leek ook wat op zijn voorganger Jackson… drie jaar na zijn dood. President Harding was zo lomp dat hij zelfs tijdens belangrijke vergaderingen in het Witte Huis in de open haard urineerde. Bryson strooit met rake observaties, aardige citaten, veelzeggende anekdotes. Maar op de duur bezwijkt hij onder zijn eigen verteltalent.

Voorts zou ik niets tegen een Europese versie hebben, dus zonder een aantal alleen in Amerika bekende misdaadverhalen die weinig toevoegen aan het geheel . De vertaler had fors mogen schrappen in de veel te lange, uitputtend gedetailleerde hoofdstukken over honkbal. Een homerun, begin er maar niet aan…

[De zomer van 1927 van Bill Bryson, uitgeverij Atlas Contact, 500 bladzijden]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s