Vertel – Christien Brinkgreve

Hoogleraar sociale wetenschappen Brinkgreve schrijft een persoonlijk, aansprekend boek over de kracht van verhalen, voor mensen en voor de samenleving.

De devaluatie van het woord ‘verhaal’ is al even aan de gang. Denk aan de politicus en zijn “verhaal van besparingen” of de verkoper die de mond vol heeft van “storytelling als pullmarketing”. Christien Brinkgreve (°1949) debunkt dat oneigenlijke gebruik van verhalen door er een hoopgevend, positief en zeer menselijk boek over te schrijven. Want verhalen zijn meer dan verpakking of verkoopsargument: ze geven betekenis aan het leven en scheppen orde in de chaos.

Als kind had Brinkgreve al een voorkeur voor verhalen die niet goed afliepen, bijvoorbeeld ‘De spin Sebastiaan’ van Annie M.G. Schmidt. En al snel kreeg ze door dat ze twee drijfveren had in het leven: waarheid én verbeelding. Ze vond antwoorden in de sociologie, haar vakgebied, maar ook in romans, die inzicht bieden in de psychologie. Of in de Bijbel, de Griekse tragedies, de mythen, sagen en sprookjes: verhalen over goed en kwaad, die mensen “oriëntatie en betekenisgeving” bieden en hen zich “deel voelen uitmaken van een groter geheel.”

Levensverhalen

Onze tijd bij uitstek, met al haar breuklijnen en veranderingen, heeft behoefte aan persoonlijke verhalen, vindt Christien Brinkgreve. Daarvan geeft ze een overtuigend en ontroerend voorbeeld in dit boek. Toen haar bejaarde moeder viel en een verwarrende periode doormaakte, schreef ze als dochter elke dag op wat er gebeurde, de concrete dingen maar ook de patronen die ze ontdekte. Toen haar moeder weer aan de beterhand was, namen ze de tekst samen door. Ook voor de moeder was dit cruciaal om te duiden wat er precies was gebeurd. Later gaan moeder en dochter nog verder en schrijven ze samen een verhaal over de weerkerende depressies van de moeder, die ook de jonge dochter zoveel schrik aanjaagden.

Een web weven

 

 Het schrijven van een verhaal is als het weven van een web. Brinkgreve brengt dat zelf in de praktijk door jaarlijks een cursus ‘Ken uzelf. Autobiografisch schrijven’ te geven, met veel bijval. Belangrijk daarbij is dat die levensverhalen in een sociaal weefsel worden gevlochten, dat er een verwijzing is “naar een collectieve toonzetting”. Dan pas is zo’n schrijfervaring verlichtend, helend en verbindend.

Dat is iets helemaal anders dan het “geïndividualiseerde verhaal”, dat tegenwoordig hoogtij viert, en dat de mens zelfs ultiem reduceert tot zijn hersenen. Daartegen komt Brinkgreve in het geweer, samen met de Vlaamse hoogleraar psychologie Paul Verhaeghe. “De mythe van het autonome rationele individu” klopt niet. Wat wordt verdrongen is dat “mensen sociale wezens zijn, afhankelijk, aanhankelijk, gevormd door anderen en op anderen aangewezen om in leven te blijven”.

Met voorzichtige blijdschap merkt Brinkgreve op dat er nieuwe verhalen opduiken waarin “andere begrippen domineren zoals solidariteit, verantwoordelijkheid, betrokkenheid”. Verhalen waaruit bezieling en bevlogenheid spreekt, een grote plus in de geseculariseerde samenleving, vindt ze, want “we hebben de goden verjaagd, de wereld onttoverd, en leggen ons toe, met ons geloof in wetenschappelijk denken, op het ontmaskeren van mythen”.

Christien Brinkgreve combineert inzichten uit sociologie en psychologie, wat ook al bleek uit haar vorige boeken, zoals ‘Het verlangen naar gezag’, en dat levert een zinvol boek over de niet te overschatten betekenis van verhalen op.

Wel jammer dat dit vlot geschreven boek zelf geen echt strakke verhaallijn heeft, maar een collectie hoofdstukken is, elk op zich wel sterk. Van een bespreking van de roman ‘Badal’ van Anil Ramdas tot een eulogie van de psychoanalyse,een afrekening met het ‘verhaal’ van het communisme of een analyse van het succes van ‘Boer zoekt vrouw’.

Brinkgreve is zopas met emeritaat gegaan als hoogleraar sociale wetenschappen aan de universiteit van Utrecht. Dit afscheidsboek is opgedragen aan haar twee schrijvers-zonen/verhalenvertellers: Daan en Thomas Heerma van Voss.

[Vertel. Over de kracht van verhalen van Christien Brinkgreve is uitgegeven bij Atlas Contact, 2014,191 p]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s