De vlammende wereld – Siri Hustvedt

In ‘De vlammende wereld’ componeert de Noors-Amerikaanse auteur Siri Hustvedt een caleidoscopisch en luidruchtig portret van een gefrustreerde kunstenares. Helaas doet ze dat ergerlijk en zonder fantasie of humor. ‘De vlammende wereld’ is een boek in een boek. Auteur is feitelijk I.V. Hess, die iets artistieks doceert en die toevallig over Harriet Burden hoort. Harriet wordt ook Harry genoemd, een niet onbelangrijk detail. Hij gaat op zoek naar recensies, brieven, artikels, getuigenissen, dagboeken, en propt die allemaal in zijn studie.

Harriet, van joodse afkomst, lijkt op “de vrouw met de blauwe ogen” van Modigliani. Ze is erg groot, fors gebouwd met brede schouders, sterke armen, reusachtige handen, een ontembare haardos en een riante boezem. Mannen reageren heel verschillend op haar fysionomie. Ze is getrouwd met de beroemde New Yorkse kunsthandelaar Felix Lord, kleinzoon van Thaise aristocraten. Iedereen beschouwt haar als de wat artistiek liefhebberende vrouw van de grote verzamelaar. Het koppel heeft twee kinderen, Maisie die rare filmdocumentaires maakt, en Ethan die al even weirde verhalen schrijft. Na de ontijdige dood van Felix Lord, gaat Harriet-Harry samenwonen met Bruno Kleinfeld, ook joods, een man die al zijn hele leven worstelt met een gedicht, maar die voor de rest geruststellend gewoon is. En veel geduld heeft. Vooruit, toch één normaal mens in het boek.

De lustige weduwe

Eenmaal weduwe stort Harriet zich helemaal op de kunst. Vooreerst verzint ze verschillende mannelijke en vrouwelijke alter ego’s die artikels en lezersbrieven laten verschijnen in highbrow arty-farty-bladen met de bedoeling om zo veel mogelijk controverse te veroorzaken. In haar ruime appartement annex enorm atelier waaien voortdurend kunstenaars en groupies aan. Het lijkt wel heel erg op The Factory van Andy Warhol. Maar de roem wil nog niet komen, en uiteindelijk overtuigt ze drie excentrieke jonge artiesten om haar installaties, concepten en happenings onder hun naam te exposeren.

De eerste, een 24-jarige bad boy, verbreekt snel alle contact, de tweede, een zwarte homo, vlucht na de expositie zo ver weg als ie maar kan, en de laatste, een guerrilla-fotograaf die binnendringt in de verboden zone van de ingestorte WTC-torens in september 2001, sterft tijdens een Houdini-performance. Is het een ongeluk of zelfmoord? Harriet zelf overlijdt aan kanker in april 2004, niet veel ouder dan 60. Haar laatste woorden zijn: nee, nee, nee!!
Siri Hustvedt creëert een groot kunst-universum met artiesten, galeries, bewonderaars, recensenten, parasieten, integere geïnteresseerden en meelopers. Die menagerie overlapt enkele keren de werkelijke kunstsien van New York en de Verenigde Staten, zo duikt Siri Hustvedt zelf even op, en ze krijgt ook een voetnoot. O ja, om alles heel echt te laten lijken, zijn er voetnoten met verwijzingen naar al of niet bestaande publicaties.

Mensen van plastic, constructies van karton

Dat parallelle artistieke milieu is knap en grootschalig ontworpen, een verbazingwekkende architectonische constructie en een verbijsterend overbevolkte biotoop. De omgeving van Harriet Burden is ingenieus bedacht, maar volstrekt fantasieloos en totaal ongeloofwaardig. Harriet Burden en haar entourage zijn zo grotesk en karikaturaal dat de lezer nooit ook maar enige empathie voelt. De rampen die de zelfdestructieve Harriet en anderen overkomen laten de lezer steenkoud. Geen enkele dialoog heeft enige naturel en de roman kreunt onder een schrijnende humorloosheid. Dan zijn er nog de veel te vele ergerlijke verwijzingen en citaten naar en uit de wereldliteratuur en filosofie, van Odysseus over Dante, via Kierkegaard, Kafka en Freud naar Husserl. De vele getuigenissen over Harriet zijn vaak totaal tegenstrijdig. De getuigen zelf, die erg van elkaar verschillen, gebruiken allen zowat hetzelfde taalregister, op een paar details na. Ze krijgen geen enkel compositorisch themaatje mee, zodat het erg moeilijk wordt om op de duur uit te vissen wie nu weer het woord voert.

Pokkewijf maakt teringherrie

Waarom maakt Hustvedt van Burden zo’n onuitstaanbaar, hysterisch molenwiekend, schreeuwerig personage? Ze is een absolute pain-in-the-ass, een altijd onvoorspelbaar pathetisch geval met een merkwaardig talent om mensen tegen zich in het harnas te jagen. Wilde Hustvedt een kritische zedenschets maken van het artistieke snobisme en de macho-cultuur in de kunst? Dan zou ze toch een bescheidener en geestiger roman hebben geschreven? Of was het haar bedoeling om een striemende aanklacht te schrijven tegen de discriminatie van vrouwen in de cultuur en de hele maatschappij? Dan is ze mislukt. Geen enkele lezer gunt Harriet-Harry , die haar gebrek aan succes wijt aan het feit dat ze “geen pik en een paar ballen” heeft, een happy en succesvol end.

Als ik een vrouwonvriendelijk slecht karakter had, àls, dan zou ik suggereren dat Siri Hustvedt beter haar inspiratie aan haar echtgenoot Paul Auster had gegeven. Die zou er wel een leuke en psychologisch juiste roman van gemaakt hebben. ‘De vlammende wereld’ stond op de longlist voor de Man Bookerprijs. Een tijd geleden was er nogal wat te doen over de openstelling van de Britse trofee voor Amerikaanse auteurs. Met Hustvedt heeft de verruiming de prestigieuze Booker voorlopig niets opgebracht.

[De vlammende wereld van Siri Hustvedt is uitgegeven bij De Bezige Bij, 2014, 470 p]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s