Empathie – Roman Kznaric

Kain sloeg Abel dood en wie teveel naar het Journaal kijkt, heeft ook al geen hoge pet op van naastenliefde. Roman Kznaric gelooft wél in empathie. Er zijn toch voorbeelden van mensen die elkaars ‘broeders hoeder’ proberen te zijn. Dezer dagen zijn een Israëlische en een Palestijnse vader in België om te getuigen over hun beider verlies. Ze hebben alle twee een dochter verloren in het oorlogsgeweld. Hun verhaal staat in het boek Hotel Pardon’ van Jan de Cock, met nog andere verhalen over verzoening. Beide ouders maken deel uit van Parents Circle-Families Forum, waarin zeshonderd getroffen families proberen een dialoog in het Midden-Oosten op gang te brengen, tegen de keer. Roman Kznaric haalt dit voorbeeld aan in zijn boek ‘Empathie’.

Roman Kznaric is een Pools-Britse filosoof en medewerker van Alain de Botton in The School of Life. In 2013 publiceerde hij ‘De wonderbox. Verrassende geschiedenissen in levenskunst’, en ook van hem is het boekje ‘Werk vinden dat bij je past’. Praktische filosofie is zijn handelsmerk. ‘McFilosofie’, schamperen de tegenstanders. Je moet inderdaad wat doorheen de zelfhulpstijl heenkijken. Maar Kznaric’ pleidooi voor meer empathie houdt wel degelijk steek.

Empathy for the devil

Om met een definitie te beginnen: “Empathie is de kunst je in je verbeelding te verplaatsen in de gedachten van andere mensen, daardoor hun gevoelens en standpunten te begrijpen en je in je handelen daardoor te laten leiden”. De gouden regel van vele religies en wereldbeschouwingen is : “behandel anderen zoals je door hen behandeld wilt worden”. Kznaric legt de lat wat hoger en formuleert een platina regel: “behandel anderen zoals zij willen dat jij hen behandelt”. Empathie gaat dus verder dan sympathie of medelijden. Het is zich inleven. Tot in je vijanden toe. Empathy for the devil, in plaats van sympathy. Hoezeer dat wringt, bewijst bijvoorbeeld iemand als Montasser Alde’emeh, die in de Standaard betoogt “ik sympathiseer niet met de Syriëstrijders, ik probeer hen te begrijpen”.

Empathie zit in de natuur

Er zijn veel argumenten tegen Thomas Hobbes’ bewering dat de mens een wolf is voor de andere mens. Uit onderzoek met apen concludeert Frans de Waal bijvoorbeeld dat er naast eigenbelang ook empathie en altruïsme bestaat. Bijgevolg is het onzinnig om de vrije markt en de struggle for life te beschouwen als iets ‘natuurlijks’. Daarnaast hebben hersenwetenschappers de ‘spiegelneuronen’ ontdekt, die oplichten als we iets gewaarworden (vb. pijn) maar ook als we mensen zien, die datzelfde gewaarworden! Kznaric haalt ook Steven Pinker aan, die blij meldt dat het geweld de laatste eeuwen net is àfgenomen in onze wereld. Maar hij is niet zo optimistisch als Pinker. De mensentuin is individualistisch en narcistisch. Legio zijn de voorbeelden van ‘ontmenselijking’ van de ander en het zich opsluiten in het eigen gelijk en de eigen vooroordelen. De slinger is teveel doorgeslagen naar introspectie, vindt Kznaric, het is hoog tijd om over het muurtje te kijken.

Empathie leren

Het goede nieuws is dat je je kunt trainen in empathie. Bij ons start Bond zonder Naam bijvoorbeeld een lange reeks gratis opleidingen ‘empathisch luisteren’. Kznaric beveelt ook het lezen van romans aan, om je in te leven in andermans leven en wereld. Denk aan de Boekendokter van Cobra.be! En hoe zit het met sociale media, met hun grote mobilisatiekracht? Herinner u de Ice Bucket Challenge van vorige zomer? Kznaric is niet overtuigd: “Iemand die zijn empathie wil vermeerderen –en wil behouden wat hij heeft- doet er goed aan een bedachtzame en zelfs behoedzame houding aan te nemen ten opzichte van de internetcultuur”.

De vele voorbeelden die Kznaric aanhaalt zijninspirerend. De ubuntu-filosofie (“ik ben omdat wij zijn”) van aartbisschop Tutu. De onderdompelingsjournalistiek van Günter Wallraff. De foto’s van Lewis Hine over kinderarbeid in de VS, de film ‘All Quiet on the Western Front’ (verboden of gecensureerd wegens de inleving in en humanisering van de vijand), het toneelstuk ‘De Perzen’ van Aeschylus (die door de ogen van de vijand keek) of het mooie gedicht van John Donne. De doodsklok luidt altijd voor elk van ons.

No man is an island entire of itself; every man
is a piece of the continent, a part of the main;
if a clod be washed away by the sea, Europe
is the less, as well as if a promontory were, as
well as any manner of thy friends or of thine
own were; any man’s death diminishes me,
because I am involved in mankind.
And therefore never send to know for whom
the bell tolls; it tolls for thee.

Revolutie

Kznaric maakt op het eind van zijn boek een grote sprong en hoopt dat er een ware collectieve empathische revolutiekomt. Daar zijn in de geschiedenis wel (schaarse) voorbeelden van te vinden. Toen er twee miljoen kinderen uit Londen werden geëvacueerd bij het begin van de Tweede Wereldoorlog, konden hun pleegfamilies op het platteland zich meteen verplaatsen in een leven onder de bommen. De noodopvang leidde tot een uitbreiding van de bijstandsvoorzieningen. Maar let wel: “er is nooit de garantie dat de empathische winst die wordt geboekt door de ene generatie standhoudt in de volgende”. En dus moeten we waakzaam zijn. Wat klimaatverandering betreft zijn we bijvoorbeeld doof en blind en allerminst empathisch met de generaties na ons.

[Empathie van Roman Kznaric is uitgegeven bij Ten Have, 2014, 304 p]

[Roman Kznaric spreekt op 23 oktober 2014 in de nieuwe afdeling van The School of Life in Antwerpen

333817488

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s