Empathy for the devil

Wat een hartverwarmende band tussen die Palestijnse en Israëlische vaders Bassam en Rami, die allebei een dochter verloren in de cirkel van geweld in hun land. Ze waren op bezoek in ons land, omdat hun organisatie Parents Circle wordt genoemd in het nieuwste boek van Jan De Cock ‘Hotel Pardon’ en in dat van Roman Kznaric ‘Empathie’. Als lichtend voorbeeld. Het water kan niet dieper zijn dan tussen Palestijnen en Israëli’s, maar het gedeelde verdriet bracht Rami en Bassam bij elkaar.

Kznaric, die door ernstige mensen soms wordt weggezet als een McFilosoof, net als zijn buddy Alain de Botton, verraste me met zijn definitie van empathie. In nagenoeg alle godsdiensten en levenbeschouwingen is de gouden regel ‘doe niet aan een ander wat je zelf niet wil’. Kznaric legt de lat wat hoger en formuleert een platina regel: ‘behandel anderen zoals zij willen dat jij hen behandelt’. Empathie is anders dan sympathie of medelijden. Het is zich inleven. Tot in je vijanden toe. Geen sympathy for the devil, maar empathy. Hoe moeilijk is dat!

Uit het hart

Empathie is iets van de buik en het hart, niet van het hoofd. En er zal altijd wel herkenbaarheid, een spiegeleffect en persoonlijke connectie nodig zijn. Eén keer heb ik als journalist de microfoon uitgezet om een eindje verder uit het zicht wat te gaan janken. Ik had in ex-Joegoslavië al vaak slachtoffers en vluchtelingen geïnterviewd, zoals het hoorde dacht ik, met interesse en beheerste verontwaardiging. En na gedane zaken nam ik het vliegtuig en zat mijn taak erop.

In de zomer na de oorlog in Kosovo was dat anders. Tussen het interviewen door laadden we hulpgoederen uit. En toen ik in een verwoest dorp een jonge moeder zag, met een baby net zo oud als de mijne op de arm, een vervuild, verkouden kindje zonder luier… ja toen werd ik op mijn volledige identiteit aangesproken, en niet alleen op die van neutrale reporter.

Bel eens met de vijand

Het is pas echt moeilijk om empathie te tonen voor iemand die echt ver van je af staat, laat staan een mens met wie je gebrouilleerd bent. In ex-Joegoslavië was er ooit een project met videobrieven, waarin vroegere buren en vrienden van andere etnische groepen, die door de oorlog gescheiden waren geraakt, elkaar toespraken in filmpjes.

Je zou ook kunnen beginnen met naar elkaar te luisteren. De Parents Circle van Rami en Bassam deed aan ‘Hello Peace’. Mensen konden een gratis nummer bellen, en als Israëli werd je doorverbonden met een Palestijn en omgekeerd. Soms werd er geschreeuwd, soms gezwegen, soms gehuild.

De conversatiecrisis

Luisteren is onderschat. En zeldzaam is een evenwichtig gesprek. De dokter zit meer naar haar computerscherm te turen dan naar het gezicht van de patiënt. De manager komt in een monoloog de sluiting van een afdeling aankondigen. De vader checkt zijn mails terwijl zijn zoon iets vertelt. Of omgekeerd.

Bond zonder Naam is begonnen met gratis introducties tot ‘empathisch luisteren’, in heel Vlaanderen. Alle cursussen zaten in geen tijd vol. (Kznaric komt volgende week spreken in de nieuwe School of Life in Antwerpen, maar wel voor de niet echt empathische prijs van 30 euro per kaartje). Wat heb ik in die cursus geleerd? Dat niet-vooringenomen luisteren niet simpel is. Maar ook hoe ik een paraplu kan opsteken als iemand weer eens een hele emmer woorden over mij uitkiepert. Want om te dialogeren moet je met twee zijn, en moet je dus ook de kans krijgen om zelf iets te zeggen.

Wat ik vooral heb ervaren: dat conversaties moeilijk en boeiend zijn, eenzijdig of wederkerig, en altijd anders, en soms oorverdovend maar even vaak stilzwijgend, hoogoplopend en instemmend, vervelend, mysterieus, verleidend, misleidend (pas op, deze zin kan een andere verbergen!) of zakelijk, voorspelbaar of net een spitant steekspel.

Wie een hekel heeft aan het dodelijke: ‘ça va? ça va- ça va.’ in de lift, kan ik de moeilijke vragen van Max Frisch aanbevelen. Misschien kunnen ze dienen om een verrassende conversatie te beginnen of iemand beter te leren kennen. “Houdt u van iemand? En waar leidt u dat uit af?”. Of deze: “Gesteld dat u nooit iemand om het leven hebt gebracht: hoe verklaart u dat het nooit zover is gekomen?” Maar ook deze hele mooie, eenvoudige én moeilijke vraag: “Waar bent u dankbaar voor?”

Lees deze tekst ook op deredactie.be

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s