Het zwart en het zilver – Paolo Giordano

De verhoudingen binnen een jong gezin verschuiven wanneer de huishoudster overlijdt. Giordano schrijft een gevoelige psychologische roman over de connectie tussen mensen, of het gebrek daaraan. Het thema van zijn twee vorige boeken.

Babette

Wanneer Nora, de vrouw van de verteller, een risicovolle zwangerschap doormaakt, neemt het koppel een huishoudster, Signora A., die ze onder elkaar al snel Babette noemen, naar de heerlijke Franse kokkin uit de film ‘Babettes feest’. Na de geboorte van zoon Emanuele blijft Signora A. acht jaar lang, eerst als kindermeisje, en later als hulp in huis.

Vriendelijk maar kordaat legt zij haar wil op aan het onervaren gezin. Voor hun zoon er was, hadden ze bijvoorbeeld de gewoonte om samenzweerderig in een viswinkel schaaldieren uit plastic bakjes te eten. “Voor ons was de viswinkel, tot hij onlangs sloot en we nog een essentieel houvast kwijtraakten, de plek voor een van onze meest intieme, tribale rituelen.” Omdat Nora zwanger is verbiedt Signora A. de consumptie van dergelijk inferieur voedsel. Van dan af moeten ze hun vis ‘in den duik’ halen en opeten.

Getuige

De huishoudster is een efficiënte Italiaanse weduwe die goed kan koken, organiseren en een “bijna religieuze drang tot zorgen” heeft. Maar ze heeft nog een veel belangrijker functie: “ze was de enige echte getuige geweest van de onderneming die we dag na dag volbrachten, de enige getuige van de band die er tussen ons was”. Want “op de lange duur heeft elke liefde iemand nodig die haar ziet en erkent”.

Weeskinderen

Wanneer Signora A. longkanker blijft te hebben (hoewel ze nooit had gerookt) en uiteindelijk overlijdt, voelen man en vrouw zich “weeskinderen”. Hun onderlinge verschillen worden groter, er heerst een middelpuntvliedende kracht en er gaat subtiel van alles aan het schuiven. De man is natuurwetenschapper aan de universiteit. Hij droomde van een buitenlandse onderzoeksopdracht, maar dat is er niet van gekomen. Zijn slapeloosheid verergert; hij bezoekt een therapeut. Nora ontwerpt interieurs en bezwijkt onder het vele werk. Als ze over tijd blijkt, oppert ze meteen de mogelijkheid van abortus, omdat ze te bang is voor een tweede kind.

Atomair gezin

“Daar zitten we dan, alle drie met onszelf bezig en met niemand anders,” stelt de man vast. “Een jong gezin is soms ook dit: een samentrekkende nevel van egocentrisme die op imploderen staat”. Dit is zo’n hedendaags atomair gezin, dat maar een losse band overhoudt met de ruimere familie. Dat dacht aan elkaar genoeg te hebben, maar er eigenlijk alleen voor staat. ”We lopen altijd op de dingen vooruit, we wachten voortdurend op iets wat ons bevrijdt van de besognes van het moment, en houden er geen rekening mee dat er weer nieuwe zullen komen”. Dan was het vroeger anders, en misschien wel beter? Als de verteller het over het huwelijk van Babette heeft, klinkt hij nostalgisch: “een simpel, ouderwets gezinsmodel, een model waarbinnen ieder niet alles tegelijk hoefde te zijn”.
Op de dag van de begrafenis van Babette stelt de man vast: “Onderweg kreeg de ontwrichting van ons gezin haar beslag”. Als één houtje uit het Jengaspel wordt gehaald, wankelt de hele toren. De bètawetenschapper botst met de cijferblindheid van zijn zoon, en met de religie van Signora A. (die de zoon leerde bidden), of de openheid voor alternatieve therapieën van de vrouw. En dan is er nog de paradijsvogel die verschijnt aan Babette, een voorbode van de dood.

Niet te mengen vochten

Giordano koppelt hieraan de theorie van de lichaamsvochten van Galenus. Door het lijf van de man stroomt duidelijk teveel zwarte gal. Signora A. is van het sanguïnische type, en door Nora stroomt levenssap van “vloeibaar zilver, het witste van alle metalen, de beste van alle geleiders, het metaal dat het felst weerkaatst”. Het punt is dat al deze stoffen zich niet laten mengen. “In weerwil van wat we hoopten, waren we niet in elkaar op te lossen”. En zo zijn we weer bij de ‘De eenzaamheid van de priemgetallen’, Giordano’s succesvolle debuut, en ook het thema van zijn tweede roman over Italiaanse soldaten in Afghanistan, ‘Het menselijk lichaam’.

In het korte bestek van zo’n 150 bladzijden en met fijnzinnigheid en liefde schrijft Giordano over de kleine verschijningsvormen van de grote thema’s: eenzaamheid, herinnering en verlies. Over het aftakelingsproces van Signora A, haar verleden (een bruidsjurk naar het model van die van “prinses Paola van België”!), haar interieur, het kopen van een pruik, de relikwieën van haar overleden man. En met empathie schrijft hij over de dagelijkse struggle van een modern gezin, en hoe moeilijk het is om samen te leven zonder jezelf te verliezen.

[Het zwart en het zilver van Paolo Giordano is uitgegeven bij De Bezige Bij, 2014, 157 p]

[Paolo Giordano, Niccolò Ammaniti en Silvia Avallone zijn op 23 oktober 2014 te gast in Bozar in Brussel om over hun nieuwe romans te praten]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s