Devotie en emotie

http://cobra.be/permalink/1.2148097: bekijk hier de reportage over het vocaal ensemble Graindelavoix, dat nachtelijke polyfonie brengt in de Onze Lieve Vrouwekathedraal van Antwerpen. Op zoek naar hoe oude broederschappen hun devotie, rituelen en praktijken beleefden. Het is een bijzondere voorstelling in het kader van de Antwerpse tentoonstelling Heilige plaatsen, heilige boeken’. De nadruk ligt, net als bij de expo’s, op de praktijk van vereren en pelgrimeren.

Björn Schmelzer, artistiek leider van Graindelavoix, vertrok van een zin uit het dagboek van Albrecht Dürer, die in 1520 een jaar in Antwerpen verbleef: “De Onze Lieve Vrouwekerk te Antwerpen is zo enorm groot, dat men daar veel missen tegelijk in zingt, zonder dat de ene de andere hindert”. 

Dynamische devotie

Toentertijd was het schip van de kerk leeg. Er stonden geen banken of stoelen, zoals te zien is op oude schilderijen. De actie speelde zich vooral in de zijkapellen af, waar gelovigen bepaalde voorwerpen (Schmelzer noemt ze ‘quasi-objecten’) vereerden: een relikwie, een heiligenbeeld, het sacrament. Die kapellen werden (en worden) beheerd door godsdienstige broederschappen.

Naarmate verschillende belangengroepen dus gebruik maakten van dezelfde grote ruimte, liepen devotie en bijvoorbeeld contacten leggen of handel drijven door elkaar heen. Een actieve, lichamelijke, dynamische manier van verering dus, in tegenstelling tot wat gangbaar werd in de negentiende eeuw: een vergeestelijkte vorm van aanbidding, in een kathedraal die een museum werd. “Eeuwen geleden zou men nooit allemaal samen naar één priester -aan de micro- hebben geluisterd, “ zegt Schmelzer.

“Het velleken Christi”

Graindelavoix probeert de ervaring van de zestiende eeuw te vatten. De Onze Lieve Vrouwekathedraal van Antwerpen is voor de gelegenheid leeggemaakt, d.w.z. zonder stoelen in de middenbeuk. En de kerk is in duisternis gehuld. Fotograaf Koen Broos maakte een lichtontwerp met kleine kernen van energie waarin de zangers meestal in een cirkel staan te zingen. Met minimaal licht: een klein peertje of een aantal kaarsen.

Per kapel zocht Björn Schmelzer naar bijpassende muziek. Voor de kapel van de broederschap van Onze Lieve Vrouw bijvoorbeeld een prachtig Salve Regina van Jacob Obrecht. Of in de beroemde kapel van de Besnijdenis een motettencyclus van Josquin des Prez. Het oudste en meeste prestigieuze relikwie van de kathedraal was inderdaad een stukje voorhuid! (het Velleken Christi of het Saint-Prépuce). Het werd gestolen in 1566 tijdens de Beeldenstorm, maar de (vruchtbaarheids)verering ging daarna door, ook zonder relikwie.

De nadruk ligt, zoals gebruikelijk bij Graindelavoix, behalve op de  historische reconstructie, vooral op de intensiteit van de praktijk. De vijf zangers bewegen zich van kapel naar kapel en van energiepunt naar energiepunt. Het publiek kan vrij door de kathedraal wandelen en van dichtbij of veraf luisteren naar de gezangen.

[Graindelavoix in de kathedraal met Björn Schmelzer, Olalla Alemàn, Albert Riera, Marius Peterson en Arnout Malfliet, lichtontwerp Koen Broos. Op vrijdag 14 en zaterdag 15 november 2014 om 22u in de OLV kathedraal van Antwerpen. De voorstellingen zijn uitverkocht.]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s