Vergeten reus – Kazuo Ishiguro

‘Vergeten Reus’ is een meeslepend, pessimistisch, prachtig boek. Ishiguro lokt de lezer vakkundig mee langs dwaalsporen, labyrinten en impasses, ontoegankelijke bergpaden en de algehele ruwe schoonheid van de overweldigende natuur met zijn voortekenen en onheilsboden.

De bejaarde Axl en Beatrice verlaten hun dorp om hun zoon te zoeken, enkele dagreizen verder. De tocht naar de zoon, die lang geleden in duistere omstandigheden het ouderlijk huis verliet, evolueert tot een uitputtende queeste naar het eigen verleden, persoonlijke en collectieve herinneringen, en een toekomst die er allesbehalve stralend uitziet. De Britse auteur van Japanse afkomst Kazuo Ishigurogooit nog een pak trollen, kobolden, elfen, krijgers en ridders, onbetrouwbare monniken, criminele veermannen, betoverde landschappen en een stervende draak op hun pad. Maar vreemd, geen letter is ongeloofwaardig.

Koning Arthur

Om onnaspeurbare redenen zijn Axl en Beatrice geïsoleerd en zelfs uitgestoten geraakt in hun dorp. De priester gunt hen geen kaars meer om het winterse donker inhet hoge noorden van Engeland te breken. Tijdperk is de zesde of zevende eeuw, her en der liggen nog resten van Romeinse villa’s en heirwegen, en de herinnering aan koning Arthur leeft nog. Die Arthur, een Brit, heeft lelijk huisgehouden onder de Saksen maar enkel decennia later leven deze twee volkeren die Groot-Brittannië bevolkten na de val van het Romeinse rijk relatief vreedzaam naast elkaar. Schijn bedriegt.

Drakenmist

Er hangt altijd een vrij dichte nevel over het ruwe landschap. Die mist, niets anders dan de adem van een vreeswekkende draak, dringt ook binnen in het geheugen van de mensen. Axl is een oude Saksische krijger die zich niets herinnert van zijn vroegere wapenfeiten. Ook hoe zijn relatie met Beatrice begon, is in de sluiers van het verleden verdwenen. Feit is dat Axl en Beatrice al een half mensenleven erg veel van elkaar houden, en onafscheidelijk zijn.

De laatste tocht naar het hen onbekende dorp van de zoon zal hun relatie zwaar op de proef stellen. Komt daarbij dat de vrouw erger ziek is dan zij en haar man vermoeden. Ze vertrekken bij de eerste tekenen dat de lente er aan komt, maar toch zullen stormen en vrieskoude nachten hen nog danig kwellen. Het bezielde harde landschap is een volwaardig personage, een te duchten vijand. Wegen zijn er nauwelijks, bergrivieren bruisen te onvoorspelbaar en te wild om te bevaren.

De zoon

De lezer heeft al snel door wat de bejaarden maar helemaal op het einde moeten aanvaarden: zij zullen hun zoon niet vinden, misschien is hij al dood, of bestond hij ooit wel? De naamloze zoon, ze weten nauwelijks hoe hij er uit ziet, is het symbool van iets anders en groters, van een onafwendbaar lot, van een nieuwe generatie die niet los komt van de demonen van de voorouders.

De moeder

Er duikt ook een knaap op, Edwin, op zoek naar zijn moeder, die vaak in zijn dromen verschijnt. Iedereen droomt, zo realistisch dat de grens tussen visioen, nachtmerrie, ongrijpbare herinnering en werkelijkheid erg dun wordt. Edwin draagt niet genezen littekens van de beet door een onbekend spookdier. De bijgelovige dorpelingen hebben de jongen verjaagd omdat ze denken dat hij hen zal bijten en vergiftigen. Nog twee medereizigers dienen zich aan: de oude Saksische krijger Wistan en sir Gawain, een hoogbejaarde geharnaste ridder van Arthur.

Wistan bevrijdt dorpen van demonische honden en ander spookachtig ongedierte, Gawain is al decennia op zoek naar de draak. Waarom? Om haar te doden, of te beschermen?

Meer mag ik over het verhaal niet prijsgeven, al is het zoveel groter dan een vroeg-middeleeuws spannend avontuur. De open ontknoping is onthutsend en verrassend. De ‘Vergeten Reus’ uit de titel staat symbool voor de macht van het verleden en de herinnering. In het Engels luidt de titel trouwens ‘The Buried Giant’.

Saksen en Britten

Vooreerst gaat het om een historisch werkstuk, dat zich afspeelt in de tijd dat de Britten de macht opnieuw hadden overgenomen van de Saksen, dank zij de legendarische koning Arthur, die een periode van schijnbare vrede inluidde. Wistan is een reliek uit de Saksische tijd, maar dan wel springlevend, en krachtig genoeg om het verleden weer op te roepen, om de mist weg te blazen van de wreedheden, de genocide en etnische zuiveringen begaan door de losgeslagen Britse legers.

Kwaadaardige monniken

Het is ook een tijd van conflict binnen de kerk. De reizigers logeren een paar nachten in een abdij, een gewezen burcht met allerlei listige verdedigingsmechanismen, waar een felle vooral verbale strijd woedt tussen Saksische en Britse paters, maar meer nog tussen geestelijken die nog met handen en voeten vasthangen aan het oude animistische bijgeloof bevolkt door spoken en duivels, en priesters die de stap zetten naar een meer rationeel en abstract christendom.

Kazuo Ishiguro (°1954), die in 1989 de Bookerprijs kreeg voor het verfilmde ‘The Remains of the Day’, vat dit dreigende verhaal in een merkwaardig poëtische en bijzonder krachtige extra-literaire taal. De volstrekt kunstmatige dialogen zijn bevreemdend maar wondermooi. Zeker in die tijd gebruikten gewone mensen zeker niet zo’n verheven artificiële overbeschaafde taal. Maar de kunstgreep werkt.

De Rode Ridder

De lezer aanvaardt van het begin af de bizarre eloquente communicatie tussen die primitieve lieden. Vaak doet ‘Vergeten Reus’ denken aan ‘De Naam van de Roos’, aan Tolkien, aan ‘Harvest’ van Jim Crace, zelfs aan De Rode Ridder van Studio Vandersteen, maar door de stevige greep op de taal overstijgt Ishiguro die voorbeelden.

‘Vergeten Reus’ is tenslotte een belangrijk filosofisch boek. Wat te doen na oorlog? Ishiguro heeft indirect een boodschap voor de Oekraïners in Kiev en Donetsk, voor de Spanjaarden en Joegoslaven na de burgeroorlog, de Noord-Ieren en de Syriërs, Israëli’s en Palestijnen. Het gaat ook over de Waarheidscommissie in Zuid-Afrika, over verzoening waar dan ook na een verschrikkelijk conflict.

Volstaan vergeving en amnestie om met een schone lei te herbeginnnen en gewezen bloedvijanden in vrede en welzijn naast of met elkaar te laten leven? Ishiguro lijkt er niet in te geloven.

Onvermijdelijk duikt het verdrongen en schijnbaar witgewassen donkere collectieve geheugen weer op. Wraak is onvermijdelijk. “Wie zal zeggen wat er gebeurt als mannen met het hart op de tong oude grieven laten rijmen met nieuwe zucht naar land en oorlogsbuit?” En: “Hij herinnerde zich dat als het te laat leek voor redding het nog vroeg genoeg was voor wraak”.

Impasses en labyrinten

‘Vergeten Reus’ is een meeslepend, pessimistisch, prachtig boek. Misschien zijn en paar nevenverhalen een ietsepietsie te lang zodat de aandacht even verslapt, maar Ishiguro houdt de lezer 360 bladzijden lang strak bij de hand, hij lokt hem vakkundig mee langs dwaalsporen, labyrinten en impasses, ontoegankelijke bergpaden en de algehele ruwe schoonheid van de overweldigende natuur met zijn voortekenen en onheilsboden. De zesde eeuw wordt bij hem een universeel ogenblik, wij zijn de reus en de draak en de strijder en vader abt. En de onvindbare zoon.

[‘Vergeten Reus’ – Kazuo Ishiguro, Uitgeverij Atlas Contact, 360 bladzijden.]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s