Voet bij stuk – Joseph Pearce

In zijn amusante zevende roman ‘Voet bij Stuk’ beschrijft Joseph Pearce de vreemde lotgevallen van de literaire uitgeverij O@W. Na het ontslag en het overlijden van de oude directeur, evolueert de uitgeverij erg snel van een baken van ernst en cultuur naar een louter door marketing gedreven producent van gedrukt papier. Alles gaat aan het rollen als ‘n redacteur een vuistdik meesterwerk van een onbekende auteur in handen krijgt.

Emma Kranenburg is de hoofdredacteur en directiesecretaresse van Opperman en Winterberg, een ruim 100 jaar geleden gestichte uitgeverij van kwalitatieve en hoogstaande literatuur. O@W doet geen toegevingen aan de commercie en de heersende hypes en trends en houdt uitstekend stand in het snel wisselende literaire landschap waar fusies, overnames en faillissementen dagelijkse kost zijn.

Oplijsten

Directeur Otto Bakker en Emma, al drie decennia zijn steun en toeverlaat, een weduwe van middelbare leeftijd met twee erg ver uitgewaaierde succesvolle zonen, staan garant voor die authenticiteit. Hun enige motivatie is het behoud van echte letterkunde, van boeken die iets betekenen. De uitgeverij wordt daarvoor beloond: ze wint bijna alle literaire prijzen en de auteurs verkopen prima, ook in vertaling.
Onverwacht gaat de bejaarde maar flamboyante Bakker met pensioen. Hij wijst zelf zijn opvolger aan, Barbara van Halen, gepokt en gemazeld in de moderne bedrijfsvoering, met het hele holle vocabularium dat daarbij hoort. Joseph Pearcesuggereert dat Bakker Van Halen heeft gekozen op basis van haar kwaliteiten in bed, maar het is niet helemaal geloofwaardig dat de behoeder van succulente literatuur een opvolgster kiest die net niet analfabeet is.

Meenemen

Als Bakker onverwacht overlijdt, gaat van Halen voluit. Ze voert een terreurbewind over het personeel en bedreigt iedereen die niet aan haar kant staat met oneervol ontslag of erger. Literatuur vindt ze verouderd, schrijvers zijn zeurderige narcisten, de tijden veranderen, wie stilstaat sterft, enfin, u kent het jargon, ongetwijfeld sloeg het ook al toe in de sector waar u werkt helaas.
Maar dan duikt een merkwaardig manuscript van een volslagen onbekende auteur op. Het gaat om 1000 bladzijden van Nobelprijsniveau. Voor één keer zijn alle redacteurs het eens met Emma: deze roman is ronduit historisch, het beste wat O@W ooit uitgegeven zal hebben.

Uitrollen

Het zou zonde zijn om uw leesplezier te vergallen door hier de plot te verklappen. Hoe dan ook, de uitgave van het deus-ex-machinale meesterwerk geeft aanleiding tot een lawine van bedrog, chantage, vervalsingen en de complete teloorgang van O@W. Op het einde verandert de naam zelfs in K@K. Hebt u ‘m? Nu, de titel van de bejubelde roman was ook al “Schoon Schip”
Uit protest tegen de voorkeursbehandeling die het manuscript krijgt, overwegen de andere auteurs van het fonds een schrijf-staking; uiteraard lukt dat niet. Die passage uit ‘Voet bij Stuk’ heeft al geleid tot reacties en discussie in het Vlaamse literaire veld.

Connecting

Met deze aardige roman heeft de 64-jarige Joseph Pearce, die een decennium geleden Vilvoorde op de literaire wereldkaart zette, een knappe satire geschreven. Een sleutelroman is dat geenszins, al vallen die andere uitgeverij De Naarstige Mier, en de minister van cultuur Fientje van Schouwen, die meer belangstelling heeft voor een schuttersvereniging in haar dorp dan in cultuur, wel makkelijk te ontmaskeren. Hoe dan ook, iets als O@W bestaat niet bij ons.
Niet lang geleden behandelde een andere Vilvoordse (tiens) auteur, Koen Van Wichelen, in zijn ‘De Barmhartigen’, ook het literaire wereldje, weze het dan als neventhema. Maar waar Pearce lange tijd ironisch en tongue-in-cheek blijft, gaat Van Wichelen, die overigens rond deze tijd de euvele moed heeft om een alternatief “Boekenmagazine” op de markt te brengen, er fors en grotesk tegenaan.

Inkantelen

Een aantal positief omgedraaide clichés en de zelfspot zijn wel gelijkend bij de twee auteurs. Ik denk aan de vermeende tientallen manuscripten die dagelijks bij uitgeverijen binnenvallen, terwijl ook luie, onbekwame, gedweeë en balsturige recensenten, juryvoorzitters van boekenprijzen en presentatoren van talkshows lichtvoetig de revue passeren. Voorts amuseert Pearce de lezer met enkele volslagen idiote titels van debuutromans, en met debiele fragmenten uit erg slechte boeken.
Pearce en Van Wichelen hebben het recht om auteurs neer te zetten als kleinzerige pretentieuze egoïsten, want ze komen zelf met pen en woord aan de kost. Geen van de twee zijn ze miskende genieën die zo nodig hun frustratie moeten uitwerken in een boek dat ze in eigen beheer op de markt brengen.

Out of the box denken

‘Voet bij stuk ‘is zeker het beste werk in het ongelijke oeuvre van Joseph Pearce. Bijna tot het einde houdt hij de teugels strak in de hand en gebruikt hij een weldadig krachtige, plastische taal, met veel humor, natuurlijke dialogen, fijne observatie en knappe vergelijkingen.
Dit is een werkstuk van een volwassen , ervaren en degelijk auteur. Vooral de spanning tussen ironie, satire en realisme is fascinerend. Nooit vervalt Pearce in goedkoop cynisme of vulgair sarcasme. Hij beheerst zijn vak, bouwt slim spanning op; zijn personages boeien.

Trending

Daarom vind ik het jammer dat Pearce die controle niet ultiem volhoudt. Toegegeven, de ontknoping verrast en is spectaculair. Emma gaat helemaal overstag en beslist om nu ook thrillers, waar ze eerder van gruwde, kookboeken en holle schrijfsels van geprefabriceerde BV’s uit te geven. Dat is even ongeloofwaardig als de keuze van Barbara als opvolger van Otto.
Maar goed, ‘Voet bij Stuk’ is een belangrijke roman, niet alleen over de mogelijke verloedering van de literatuur, de commercialisering van het uitgeverijbedrijf maar ook over de overgave van de cultuur aan de vermarkting en vermerking. Kortom: waar zijn we mee bezig? hoe is het zover kunnen komen? Zo mogen er meer boeken zijn, en hopelijk even knap geschreven.

[‘Voet bij Stuk’ van Joseph Pearce, uitgeverij Vrijdag, 190 bladzijden]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s