De moord op Margaret Thatcher – Hilary Mantel

Hilary Mantel schuwt de controverse niet. Nadat ze enkele jaren geleden in haar historische turven ‘Wolf Hall’ en ‘Het Boek Henry’, waarvoor ze twee Man Bookerprijzen won, de fans van Thomas Moore de gordijnen in joeg, zijn het nu de aanhangers van Margaret Thatcher die paars aanlopen van verontwaardiging. Veel belangrijker is dat Mantel een bundel samenstelde met verbijsterend knappe en beklijvend bizarre verhalen.

Thatcher

Tussen haar historische epossen over de Franse revolutie en Hendrik de achtste door, heeft Hilary Mantel zich ontspannen door twaalf korte verhalen, die ze tussen de jaren tachtig en onlangs schreef, af te stoffen. Het was een gewiekst publicitair maneuver om van ‘De Moord op Margaret Thatcher’ het titelverhaal te maken. Enkele conservatieve politici, die niet kunnen lezen, lieten wel heel erg luidruchtige stoomwolken van verontwaardiging los. “Yes!“, zei Hilary.

Al in 1982, toen Maggie nog regeerde, liet de in 1999 overleden thriller-auteur Hardimann Scott in ‘Ongeketende Macht’ premier Thatcher ontvoeren en mishandelen door een IRA-commando. Op de cover van die roman stond een kaalgeschoren en geboeide Thatcher. Deernis was haar deel. Laat ons wel wezen, The Iron Lady is niet vermoord, en Mantel laat in het midden of dat in haar verhaal gebeurt. Een vrouw die wacht op de loodgieter, laat zonder dat ze het weet een terrorist binnen, die vanuit haar raam Thatcher, die aan de overkant van de straat een ziekenhuis zal verlaten, wil doodschieten. Zijn gereedschapskistje lijkt op de alaambak van een buizenfitter. Ja, er staat scherpe kritiek op Thatcher in dit verhaal, maar de eigenares van de flat poogt de moordenaar ook te weerhouden van zijn daad.

Filippica’s

In een van haar betere romannetjes, ‘Filippica’s’, heeft Amelie Nothomb het over een echtpaar dat in een buitenverblijf in Frankrijk dagelijks een buurman over de vloer krijgt. Die onaangekondigde bezoeken terroriseren na een tijd het koppel, vooral omdat de norse man nooit spreekt.

In ‘Sorry dat ik Stoor‘ gebeurt iets gelijkaardigs, maar dan bij een expat-paar in Saoedie-Arabië. De Pakistaanse bezoeker, die zich slinks en opdringerig naar binnen werkt, praat helaas wel, en heeft vuige bijbedoelingen. Mantel schetst genadeloos de totale vervreemding in dat onherbergzame en vreselijke land, onze bondgenoot in de regio, de verknipte man-vrouw-verhouding, het racisme tussen autochtonen en buitenlanders, blank en donker, rijk en arm, moslim en heiden.

In ‘Komma‘ sluipen de tienjarige Kitty en de iets oudere marginale Mary naar een obsederende landelijke villa. Kitty mag eigenlijk geen contact hebben met Mary, die uit een wel erg disfunctionele familie komt. Wat de meisjes in de spookvilla aantrekt, is een vreselijk gehandicapt jong menselijk wezen, zonder ledematen of uitdrukkingsmogelijkheden, dat op het terras, ingepakt in een deken, teder wordt toegesproken door zijn moeder.

Moord en vluchtmisdrijf

In ‘Hartsgeheim‘ organiseert een vrouw tegen haar zin een barbecue. Ze begint al af te ruimen, de vaat te doen en de stoelen omgekeerd op de tafels te zetten, als iedereen nog aanwezig is.
Op het ogenblik dat ze haar man betrapt terwijl die aan een jonge vrouw “nibbelt”, valt ze theatraal maar stokstijf dood. De buitenechtelijke handtastelijkheden waren nog maar even daarvoor begonnen, en hadden weinig verregaande of ingrijpende bedoelingen.

In ‘Wintertrip‘ trekt een koppel er even uit naar een ondergesneeuwde zuidelijke bestemming. Van het vliegveld brengt een vooraf betaalde taxichauffeur hen nog 100 kilometer ver over moeilijke bergwegen. De chauffeur is uiterst bars, als hij iets zegt, lijkt het alsof hij na elke zin het liefst een fluim zou laten volgen. Bijna ter bestemming gebeurt een wreed ongeval met vluchtmisdrijf.

In ‘Harley Street‘ zien we een morsig klein gynaecologisch centrum doorheen de ogen van de receptioniste in een centraal geplaatst glazen lokethokje. Alle dokters zijn verregaand cynisch, na hun uren doen ze nog abortussen en borstcorrecties, en de verpleegsters en werkvrouwen hebben lesbische relaties met elkaar.

Vaak zijn Mantels hoofdpersonages kinderen, jongeren of buitenstaanders die de ontrouw en de leugens van volwassenen vanuit hun invalshoek gade slaan en ontmaskeren. In ‘Wegens Mishandeling‘ heeft een meisje door dat haar vader, een advocaat, vermeende pro deo-zaken misbruikt om naar zijn minnares te vluchten. Als hij na de scheiding bij die minnares intrekt, doet hij krek hetzelfde met een nieuwe geliefde.

Fawlty Towers

Het meest hilarische verhaal is ‘Hoe Herken ik U?‘ Hilary Mantel heeft het over haar ervaring tijdens een lezing voor een boekenclub in een treurige havenstad. “Vele leden, ook vrouwen, hadden een baard”. Het verhaal roept herinneringen op aan Gerard Reve die in een of andere bundel zijn tragikomische wederwaardigheden ophaalt aan die keer dat hij stomdronken een publiek moest toespreken, en vragen beantwoorden die hij niet begreep waarop hij het publiek beaat glimlachend bleef aankijken. Of Paul Snoek die zo hoog op een podium zat dat hij zich scheef naar voren moest buigen om de aanwezigen te zien. Denk tenslotte aan de auteur van cowboyverhalen die in Wenen een exclusieve literaire club moet onderhouden in de film ‘The Third Man’ van Carol Reed.

Maar de kern van dit verhaal is het hotel waar Hilary Mantel de nacht moet doorbrengen. Dit is Fawlty Towers in het kwadraat. Geen Sybil, Polly of Manuel hier, alleen een zwaar mismaakt getergd meisje dat de koffers van de auteur drie steile trappen naar boven sleurt.

Upstairs Downstairs

Uiteraard zijn niet alle twaalf verhalen even sterk. Dat over de relatie tussen 2 zussen, een “normale”, nou ja, en een anorexische, kon mij niet echt boeien. En van ‘Eindpunt‘ kan ik mij met de beste wil van de wereld de intrige al niet meer herinneren. Maar dan volgt ‘Het Engels Instituut‘, dat aankomt als een trap in de buik. Neen, niet alleen bij rijke harteloze mensen in Mumbai, of in de 19de eeuw met het toen heersende feodale systeem, maar ook nu in Londen bestaan slavernij en misbruik van machteloos illegaal dienstpersoneel. Als de jonge verwende utter asshole Joshua bij wijze van straf niet meemag met zijn ouders op skivakantie, wreekt hij zich op de zwakste schakel in het huishouden: de buitenlandse poetsvrouw. Beroofd, verkracht en mishandeld zoekt zij een nieuwe baan in een ander aristocratisch huis, waar de butler, die slijmt naar boven en trapt naar onderen, geen begrip heeft voor haar gruwelijke ervaringen.

Geniaal

Met haar bijna voltooide Hendrik VIII-trilogie bewees Hilary Mantel dat ze een van de allerbeste hedendaagse auteurs is. Wie de sluwe kronkelwegen van intrigant Thomas Cromwell zo goed doorgrondt en weergeeft, moet op zijn minst even intelligent wezen… Hetzelfde geldt voor haar ontmaskering van de heilige Thomas Moore, als een fundamentalistische katholiek, die net zo meedogenloos als zijn rivalen mensen naar de brandstapel stuurde, maar die verkeerd gokte. In deze bundel exploreert ze andere facetten van heer veelzijdig talent: dat om taferelen van wantrouwen en ontreddering neer te zetten. Dit zijn geen brave leukerige vertellingen over kleine ontsporingen en misverstanden, maar bikkelharde relazen van ontwrichting van menselijke levens. Stijl en vocabulaire passen perfect bij de pijnlijke thema’s. De lezer knippert meer dan eens met zijn ogen bij de morbide vergelijkingen, de originele humor, de staaltjes visueel schrijf-meesterschap. Ik zie alleen Nobelprijs-winnares Hertha Muller in de buurt komen. Nog af en toe krijg ik de slappe lach als bepaalde knotsgekke scenes me weer te binnen schieten. Dit is de ultieme condition humaine, portretten van verweesde, verminkte broeders en zusters. Heer ontferm u over ons. En, dierbare Hilary, als u klaar bent met het verleden, schrijf dan please opnieuw eens een roman à la ‘De Moord op Margaret Thatcher’, over hedendaagse toestanden.

De Moord op Margaret Thatcher’, Hilary Mantel, Meridiaan uitgevers, 210 bladzijden.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s