Tijd en geld voor stilte

“Een vrij mens is baas over de tijd. Wie de ruimte beheerst is machtig, meer niet”, schreef Sylvain Tesson – over zichzelf – tijdens zijn zes maanden durende hermitage aan het Baikalmeer. De meesten van ons zijn al blij met af en toe een weekend weg uit de gouden kooi. In een Waerbekecolumn van Matthijs Schouten lees ik: “Ons tempo van leven en de werkdruk zijn zo hoog geworden dat er in het geheel geen ruimte meer is voor stille aandacht.” Niet alleen de werkdruk brengt het water tot aan de lippen, maar ook het tempo van leven. Die twee hangen samen.

Het werk kruipt waar het niet gaan kan

Objectief gesproken werken we veel minder uren dan vroeger. Daar is hard voor gestreden. Daar zijn de socialistische 8-urenhuizen/maisons des huit heures stille getuigen van. Werken we harder? Dat weet ik niet. Al dat tenenkrullend vergaderen, mailen, forwarden, replyen en in cc zetten, is dat productief? Al dat plannen en evalueren? Ik noem het meta-werk. Wat er wel aan de hand is: de job verlaat de bedding. Wie werkt nog enkel van negen tot vijf? Of enkel op kantoor? We zijn altijd en overal online, en de grens tussen werk en vrije tijd vervaagt. Er zijn al bedrijven die het mailverkeer buiten bepaalde uren aan banden leggen, om ons tegen onszelf te beschermen. Maar we kregen die smartphones van de firma wel met de bedoeling altijd beschikbaar te zijn, toch? De werkweek kan altijd korter – hier en daar zijn er nu experimenten met 6 uur per dag – maar het punt is: het werk kruipt waar het niet gaan kan.

De nachtelijke hobby’s van Rupsje Nooitgenoeg

Ook met de vrije tijd is er iets aan de hand, zo vrij is die namelijk helemaal niet. Met de riante keuzemogelijkheden is ook een loodzwaar gevoel van Verplicht Genieten en Angst Om Iets Te Missen binnengeslopen. Mijn eigen sla kweken, brood bakken, truien breien, meubels timmeren van recyclagemateriaal: wanneer moet ik dat allemaal doen, des nachts misschien? De media attenderen me op nieuwe films, op boeiende expo’s ver en dichtbij. Ik wil praten met vrienden, ik wil wandelen, lezen, met mijn kinderen optrekken, niet voor vijf minuten en niet online. Vrijwillige eenvoud is het antwoord, wellicht. Minder verlangens cultiveren of je laten aanpraten. Consuminderen, vrij(er) zijn van wensen. “But to this angel of wishes I’ve worshipped so long, I ask now to admit the world as it is”, dicht Ellen Bass. Dat is de persoonlijke inspanning. Maar we kunnen onszelf een handje helpen. Als we de wereld nu eens wat trager lieten draaien?

Basisinkomen

Een (begin van) oplossing ligt misschien in het basisinkomen. Geenszins een nieuw idee, maar het rolt de laatste tijd weer over de tongen. Het kwam al ter sprake in ‘Utopia’ van Thomas More. Volgend jaar is die tekst 500 jaar oud, wat in Leuven, waar hij werd gedrukt, wordt gevierd. Theoretici en politici van links én rechts prijzen het basisinkomen. Groen is voor, maar ook Peter De Keyzer, hoofdeconoom van BNP Paribas Fortis. Roland Duchâtelet is al lang voorstander, Philippe Van Parijs ijvert voor een Europees basisinkomen. De Nederlandse contraire historicus Rutger Bregman publiceerde vorig jaar ‘Gratis geld voor iedereen’. Het idee van het basisinkomen is eenvoudig. “Een maandelijkse toelage, genoeg om van te leven, zonder er iets voor te hoeven doen. Niemand die controleert of je het goed besteedt, niemand die zich afvraagt of je er wel recht op hebt”, volgens Bregman. Er is geen dwang tot arbeid of tegenprestatie; het bedrag is hoog genoeg voor een menswaardig bestaan; er is geen vermogens- en/of inkomenstoets en vooral: het is een individueel recht voor ieder mens. Dat zijn de vier basisvoorwaarden, geformuleerd door het Nederlandstalig Netwerk Basisinkomen.

(On)betaalbaar

Hoe hoog is dat bedrag? Hoog genoeg om een sober leven van te leiden. In de meeste gevallen zal een betaalde baan nodig blijven, maar de druk zal wel van de ketel zijn. Twee voltijdse banen om én huis én auto én crèche én reis én psychotherapeut te betalen, dat zou niet meer hoeven.

Is het onbetaalbaar? De vele toeslagen, uitkeringen, aftrekposten zouden al verdwijnen, net als de “legers dure ambtenaren die legers werklozen naar werk moeten begeleiden en controleren” (dixit het Netwerk). Daarnaast kan verdere financiering uit “(hogere) belastingen op vermogen, vervuiling, kapitaalstromen en consumptie” komen, denkt (hoopt) Bregman. Maar dat blijft onvoldoende om alle volwassenen pakweg een inkomen van 1.000 euro per maand te geven, hebben de werkgevers van VOKA nagerekend (die overigens wel de mogelijke positieve effecten – ook voor bedrijfsleiders – in de verf zetten).

Uitgetest

Er zijn al experimenten gedaan met het basisinkomen. In Canada kregen de inwoners van een kleine stad in de jaren ‘70 een vast bedrag. Er waren interessante effecten: minder ziektekosten bijvoorbeeld. Maar door politieke onenigheid kwam er een eind aan. Verschillende Nederlandse steden staan op het punt om het basisinkomen uit te testen. Utrecht start begin volgend jaar met een experiment met honderden mensen die nu al een uitkering krijgen. Ze krijgen twee jaar lang een maandelijks bedrag, worden in groepen verdeeld, en voor één van die groepen geldt ‘no strings attached’, een echt onvoorwaardelijk basisinkomen dus. Benieuwd wat de resultaten zullen zijn. De idee leeft in Nederland, er is bij de noorderburen zelfs een Basis Inkomen Partij. Ook de Finse regering is van plan om een test met het basisinkomen te organiseren en Zwitserland houdt in 2016 een referendum over de invoering van een Grundeinkommen (dat daar ruim 2.000 euro zou bedragen, ja, het leven is duur in het land van de gruyère).

Gezonder, gelijker, vrijer, rustiger, stiller

Wat zijn nu de voordelen, volgens de voorstanders? Minder ongelijkheid in de wereld, minder zinloos werk, meer zelfbeschikking, meer vrijheid, meer tijd voor jezelf en je naasten. Word je niet lui, met dat gratis geld? Blijkbaar niet. De meeste mensen zouden buitenshuis blijven werken, of vrijwilliger worden, of studeren, of schrijven of musiceren of brood bakken of sla kweken.

“Een basisinkomen geeft ons en onze planeet de rust en de ruimte die we nodig ‎hebben”, hoopt het Netwerk. Ik denk dat ook. Meer tijd en genoeg geld om vrij te zijn. Jezelf niet voorbij hollen, maar af en toe met aandacht stilstaan bij wat betekenis en belang voor je heeft. En ook de ’luxe’ hebben om de tijd tussen je vingers te laten glippen, zonder schuldgevoel. Laatst las ik een oproepje om in deze donkere dagen wat meer te schemeren, om niet meteen de lichtknop in te duwen als de avond valt, om je te laten omhullen door de duisternis. Dàt is onbetaalbaar.

Kristien Bonneure

lees deze tekst ook op www.waerbeke.be

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s