Stilte en liefde

Spiegel im Spiegel van Arvo Pärt stond dit jaar 6de in Klara’s Top 100. In 2012 dook het werk plotseling op in de lijst van Klara, de jaarlijkse soundtrack van een weemoedig weekend.

Pärt, een Est die destijds uit zijn land vluchtte voor de Sovjets, is dit jaar 80 geworden, en ook dat is door Klara gevierd, met een speciale dag: Pärt Total.

Spiegel im Spiegel is populair; het is in veel films gebruikt: in Elegy, in Gravity, in documentaires over de Holocaust, en zelfs, in veramerikaniseerde versie, in een aflevering van The Simpsons.

Er wordt gedanst op muziek van Pärt, in de laatste productie van Sidi Larbi Cherkaoui , Fall.

Holy minimalism, zeggen ze over Pärt, sacraal en ingedikt tot de essentie. Het is bedrieglijk eenvoudige muziek, met veel stilte tussen de noten. Zoals zo vaak is van belang wat er niet is. Don’t play what’s there, play what’s not there’, zei Miles Davis. Het is muziek die tegelijk leeg en vol is.

Ik vind het ‘horizontale’ muziek, als dat begrip bestaat. Waar het ogenblik  wordt uitgerekt in de tijd.

En ergens is er in dat lang durende moment een dakraampje dat uitzicht biedt op een ‘verticale’ dimensie, een groot mysterie.

Het is contemplatieve muziek, ik ben niet bang om met dat woord te vloeken in deze overvolle mediatijden, in the age of twitter. Volgens een recent onderzoek checken mensen 221 keer per dag de smartphone, dat is om de vier minuten!

‘De omloopsnelheid van nieuws en meningen’, die Vrij Nederland ertoe brengt om maar om de maand te verschijnen. Er is te veel content, te veel breaking, te veel pas binnengekomen. We baden in de informatie, maar we absorberen of analyseren ze niet meer, schreef Rebecca Solnit onlangs in een prachtig artikel (http://www.lrb.co.uk/v35/n16/rebecca-solnit/diary) over het verdwenen ritme van de dag, ’s ochtends de krant, het radionieuws, ’s avonds het tv-journaal, een roman. Persoonlijke boodschappen en brieven in plaats van tweets aan iedereen, en aan niemand in het bijzonder. Er is te veel ruis.

Stilte en journalistiek: zijn dat begrippen die elkaar wederzijds uitsluiten? Ik denk het niet, als we af en toe  op de brug in plaats van in de beek gaan staan, ons losrukken van de tsunami van impulsen, onze aandacht richten op een onderwerp, om dat in historisch perspectief te zetten, om advocaat van de duivel te spelen, om het te doorgronden, binnenstebuiten te keren, om het af te wegen tegen de ondraaglijke lichtheid van de dagelijkse waan.

Gie Goris sprak op radio 1 over de worsteling van de Mo-website, midden de sociale media. Ja, die zullen wel nodig zijn om je te informeren, om contacten te leggen, om de eigen promotie te verzorgen. Maar toch. In dit wrede jaar is Dora van der Groen overleden, ooit werd ze voor Wereldwijd geïnterviewd, een gesprek over boeddhisme vooral, met het geweldige advies: “als je niets zinvols te zeggen hebt, bewaar dan de edele stilte”.

Spiegel im Spiegel: een spiegel in een spiegel in een spiegel: dat geeft een eindeloze reflectie, hopelijk geen kortsluiting maar een dieper inzicht, verder kijken en reiken.

Gedegen informatie kan rust brengen, de angst en de verwarring bezweren. Het eerste stuk dat ik na het geweld in Parijs las, was er een van Gie over de mogelijke wortels van de jihadi’s. Hij had het geschreven lang VOOR de aanslagen. En hij deed een ingrijpende bekentenis: “ik ben niet goed in actualiteit”. Een stuk met veel geschiedenis, veel vragen maar ook interessante stof tot nadenken over utopieën.

Stilstaan, van op enige afstand en met aandacht gadeslaan: ziedaar een bron, ons aangeboden door een Estse componist met een lange baard. Stilstaan betekent geenszins in slaap vallen. Arvo Pärt noemt zijn eigen stijl tintinabuli: Latijn voor belletjes. Wakker blijven is de boodschap.

En er is nog iets. Ik heb onlangs nog eens het laatste nummer van Wereldwijd uit 2003 ter hand genomen, met een intentieverklaring voor de toekomstige Mo. De redactie nam zich het volgende voor: ‘de mens centraal stellen, de concrete mens, de vertrapte mens, de hele mens’.

Ik lees in de uitnodiging voor vanavond, van de hand van Gie:  ‘Als er iets is dat mij 25 jaar wereld- en medialeed zonder veel cynisme deed overleven, dan is het de menselijke bewogenheid en haar diepe bronnen’.

Arvo Pärt heeft daar iets heel moois over gezegd.

“Laat ons fantaseren, en de menselijke ziel onderzoeken onder een microscoop. Naarmate we meer aan de knop draaien en verder vergroten, verdwijnen alle oppervlakkige kenmerken, eigenaardige karakteristieken, alle deugden en zwakheden. Een eindeloos proces van reductie tot de essentie overblijft. Op deze reis naar binnen laten we alle contexten achter ons, sociaal, cultureel, politiek, religieus. Uiteindelijk zien we een patroon, als een net. De menselijke geometrie, geordend, vredig, mooi. Op dit punt lijken we allemaal op elkaar, kunnen we ons in elkaar herkennen. Kunnen we ons indenken dat we een brug van vrede kunnen slaan.”

Dat klinkt naïef in een wereld van tegenstrijdige belangen en noodzakelijk conflict. Het is nochtans de enige manier om echte empathie, compassie, mededogen te beoefenen, ook als journalist. Proberen, probéren in de schoenen te gaan staan van wie haar schoenen onderweg verloren is.

Twee bronnen zijn voor mij van belang in de mondiale, in àlle journalistiek, en eigenlijk in alle betekenisvolle menselijke handelen: aandacht en empathie, oftewel stilte en liefde.

 

Kristien Bonneure

De Buren, Brussel, 16 december 2015, ter gelegenheid van 25 jaar hoofdredacteurschap Gie Goris (Wereldwijd en Mo*)

 

Advertisements

3 thoughts on “Stilte en liefde

  1. Pingback: soms volstaat enkel stilte …. | SabinePauwaert

  2. Pingback: Sint-Martens-Latem:KRISTIEN BONNEURE centrale gast bij CULTUURCAFE van GRC Latem-Deurle – DE LOATHEMSCHE KLEPPE IN DE LEIESTREEK

  3. Pingback: de kracht van stilte | vivapo's Blog

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s