Stille elfjes – elf stilletjes

P1020197

Vele tientallen mensen schreven op zondag 21 februari 2016 -tegelijk en in stilte- een elfje. Een tekst/gedicht/zin/losse verzameling van elf woorden in een welbepaald schema. Dit is het mijne:

Stilst
van ons
allemaal is de
wind over de rimpelende
Leie.

Het woei hard in Sint-Martens-Latem, waar we samen waren om stilte te ervaren en te benadrukken vanuit vier invalshoeken: ruimtelijk, met interieurarchitect Tom Callebaut, muzikaal met traversospeelster Stefanie Troffaes, grafisch met kalligraaf Brody Neuenschwander en literair, met mij. Dit is de tekst die ik las.

Wat is zo breekbaar dat het kapotgaat als je zijn naam noemt? De stilte. Wat een paradox. Au fond kun je niet over de stilte spreken, je kan haar enkel ervaren.

‘De stilte vergroot de ruimte en vertraagt de tijd’. Een citaat van schrijver Michael Foley.  Joost Zwagerman noemde z’n laatste boek ‘ De stilte van het licht’. We zijn hier aan het werk met verschillende zintuigen en in verschillende dimensies tegelijk. Straks komen daar nog zwaartekrachtgolven van!

Stilte heb je in gradaties. Er zijn diehard stiltezoekers, heremieten, kloosterlingen, die zichzelf weg relativeren en buigen voor het hogere. Kunstenaars, schrijvers, zonderen zich af om inspiratie op te doen, in alle rust te kunnen werken. Er is een islamitisch spreekwoord dat zegt: ‘een kip legt geen eieren midden op de markt’.

Wie een grote dosis stilte nodig heeft, kan ik een retraite aanbevelen. Dat kan tegenwoordig op heel veel plaatsen, en niet alleen religieus geïnspireerd. Het kan dus collectief, samen stil zijn. Eigenlijk is dat wat we hier doen vanmorgen, ons even terugtrekken uit de drukte en aandacht geven aan wat er echt toe doet. De zondagsrust staat ter discussie, maar is belangrijk.

Het goede nieuws: u hoeft niet elk half jaar op afzondering; er zit ook veel stilte in het dagelijks leven. De stilte is er altijd, de stilte is de grondtoon, als een zachte bedding. Alleen horen en voelen we haar niet meer. Er is teveel rumoer in de wereld, in ons hoofd. Daarom ervaren we stilte als schaars.

Net als de angst voor de leegte, de horror vacui, heb je ook de angst voor de stilte. ’t Zal daarom zijn dat we verslingerd zijn aan prikkels. Volgens recent onderzoek kijken mensen, sommige mensen, 150 tot 200 keer dag op hun smartphone, dat is elke vier à zes minuten. Je aandacht, je concentratie is dan telkens om zeep. Je wil ook reageren, als een automaat. Een dag zonder internet voelt alsof je de controle kwijt bent. Digibesitas, werd het onlangs genoemd. Een sluipend gif. Mentaal lawaai is even erg als omgevingslawaai.

Fysieke stilte kan je innerlijke stilte voeden. Ik vind bladblazers en opgefokte autoboxen niet oké. Daar moeten we afspraken over maken. Johan Braeckman bracht onlangs in de Morgen een prachtige ode aan de hark. ‘De hark staat voor stilte en je bewust zijn van wat je doet. Met een hark toon je respect voor de natuur, zo’n bladblazer kijkt met minachting naar die bladeren’.

Uiterlijke stilte hoeft geen nul decibel te zijn, dat is onmenselijk, dat heb ik zelf ervaren in een experimentele dode kamer, daar hou je het niet lang uit. In mijn West-Vlaamse moedertaal is leven synoniem voor geluid. Leven maken! Ik pleit voor tolerantie. Lawaai bestrijden is niet hetzelfde als stilte bewaren. Strijd an sich is niet heilzaam. Laten we samen de fijne kanten van stilte exploreren, ervaren en misschien zelfs uitdragen.

Wat gebeurt er als we de knop omdraaien en eventjes pas op de plaats maken? Plotseling komt er reliëf in die ononderbroken stroom van informatie. Tussen de noten van Stefanie, tussen de woorden die ik uitspreek, tussen de schuifdeur waarmee Tom speelt, tussen de lijnen en tekens van Brody op papier, in de witruimte tussen de regels, tussen binnen en buiten, tussen deze muren klinkt er stilte. Ze is er.

Wat een geruststelling. De bron droogt nooit op. Je kunt altijd een venstertje openzetten om die grotere ruimte en tragere tijd te ervaren. Dat gaat niet vanzelf, voor je ’t weet ben je weer meegesleept door drukte en hectiek. Het is een bewuste keuze, een act of will om de stilte toe te laten.

Wat is daarvoor nodig? Opmerkzaamheid, ontvankelijkheid, of zoals het in de mindfulness heet: ‘beschikbaarheid voor dit moment’. Niet nakauwen wat je gisteren deed, niet voorkauwen wat er morgen komt.

De Nederlandse filosofe Joke Hermsen legt sterk de nadruk op de vruchtbaarheid van de pauze, het interval. Het moment waarop we de kloktijd, de economische tijd even links laten liggen en onze eigen innerlijke tijd ingaan. Door die kier krijgen we inspiratie, nieuwe ideeën, inzichten, of niet… Het kan een periode van braak liggen zijn, waar ondergronds van alles begint te kiemen, dat we pas later waarnemen. Tijd om te incuberen, te marineren, en misschien komt er later een aha-momentje.

Het is de afwisseling tussen stilte en taal, stilte en muziek, stilte en beweging, stilte en vorm die ervoor zorgt dat we de taal, de muziek, de beweging en de vorm begrijpen. Volgens Claude Debussy zat de muziek niet in de noten, maar in de ruimte ertussen.

Dat klinkt misschien abstract of filosofisch. Maar het principe van de pauze is werkelijk élke dag toepasbaar. Bijvoorbeeld in een gesprek, waar je echt luistert naar wat iemand zegt, en niet inwendig al een antwoord aan het formuleren bent. Hebben we eigenlijk al eens echt geluisterd naar een Syrische vluchteling?

Nog wat tips voor dagelijkse pauzes: wat vroeger opstaan en in stilte ontbijten, zonder radio. Tussen de middag niet in een lawaaierige cantine eten maar een kleine wandeling maken, buiten. Traag en opmerkzaam ademen bij het wachten aan de kassa. Taken na elkaar uitvoeren, en niet simultaan. Multitasken is niet onze natuurlijke toestand.

In essentie gaat het om aandacht en respect. In die zin is stilte voor mij van grote waarde, individueel maar ook collectief. In het onderwijs, in de zorg, in de politiek, ja zelfs in de veel te volle en luide media. Stilte is de plaats van de verbinding en van de ontmoeting. De vrijplaats, die van niemand is, en voor iedereen.

Een klein dagelijks ritueel kan helpen. Rituelen zijn zo zinvol. Ik ben sinds 1 januari begonnen met een klein projectje, het heet 366 elfjes voor 366 dagen in 2016, en ik kreeg de inspiratie van Viviane Van Pottelberghe. Elke dag beleef ik een moment van stilte terwijl ik elf woorden opschrijf. Over wat me heeft geraakt of verwonderd, de afgelopen dag. Wat ik wil onthouden, een waarneming, een stemming, een droom. Eerste vaststelling na bijna twee maanden: er figureren meer dieren dan mensen in mijn elfjes.

Kristien Bonneure, Sint-Martens-Latem, 21 februari 2016.

 

Advertisements

5 thoughts on “Stille elfjes – elf stilletjes

  1. Heb deze tekst in stille afzondering traag gelezen en hem ter bewaring geruisloos opgeslagen.
    Dankjewel, Kristien, voor je van serene wijsheid getuigende boodschap

    Like

  2. ik heb genoten van de stilte in zijn vormen in st martens latem.Ik heb onlangs de stilte ontdekt in de beweging : ik ben een opleiding aan het volgen “authentiek movement” waar stilte in jezelf zich uit in beweging … dans/beweging kan ook heel stil en pakkend zijn .. groetjes gerlinde

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s